I SA/Wr 1483/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka z ograniczoną odpowiedzialnością INCOM z siedzibą we Wrocławiu złożyła w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia kwoty 100.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że na skutek prowadzonych w stosunku do niej postępowań kontrolnych doszło do paraliżu jej działalności, wstrzymania zwrotu na jej rzecz podatku VAT w łącznej kwocie około 50.000.000 zł, złożenia w D. Urzędzie Skarbowym kaucji pieniężnej w kwocie 27.554.353 zł, zajęcia jej rachunków bankowych, wygaśnięcia lub rozwiązania umów kredytowych i pozbawienia jej środków pieniężnych na poniesienia kosztu wpisu sądowego od skargi. Przyznała skarżąca spółka, że w innej z jej spraw zawisłych przed Sądem w dniu 13 grudnia 2016 r. wpis sądowy w kwocie 100.000 zł został uiszczony przez jej dłużnika na mocy umowy przekazu, i zaznaczyła, że nie ma dalszych możliwości regulowania dalszych należności. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała, że jej kapitał własny ma wartość 60.000 zł, wartość środków trwałych – 963.181 zł (z tego 898.873 zł to inwestycja w obcym środku trwałym – budynku), natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 47.000.000 zł. Stan rachunków bankowych wnioskującej spółki to (-) 2.662,97 zł, (+) 39,32 USD, (-) 2,37 EUR i (+) 34,50 GBP. Stan środków w kasie spółki wynosi 165,95 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że wnioskująca spółka w roku 2015 wypracowała przychód w kwocie 896.104.999 zł, zysk ze sprzedaży w kwocie 3,777.629 zł i stratę z działalności operacyjnej w kwocie 38.975.809 zł, przy czym do kosztów działalności operacyjnej wliczyła skarżąca 57.245.548 zł z tytułu aktualizacji wartości aktywów niefinansowych, w ostatnich trzech miesiącach roku 2016 wnioskująca spółka poniosła stratę łącznej kwocie 8.954.224,46zł, przy czym dokonywała korekty obrotu obniżając wartość świadczonych usług i dostarczanych towarów o kwotę łącznie 3.739.089 zł, wykazując w grudniu 2016r. kwotę 2.741.892 zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i, w konsekwencji, na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych rachunków zysków i strat oraz deklaracji VAT bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa i innych podatników kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, ważne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów uzyskanych w roku 2015 - 896.104.999 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów postępowania sądowego lub możliwością ich wygospodarowania, świadczy kwota podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy – 2.741.892 zł, fakt zainwestowania w obcy środek trwały kwoty 898.873zł oraz wynikające z oświadczenia strony skarżącej regulowanie innych należności sądowych spółki przez jej dłużnika w drodze przekazu. Oceny tej nie zmienia brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, gdyż, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka ma inne, wyżej wskazane sposoby lokowania własnych środków, które mogą być odzyskane przez spółkę i wykorzystane celem ponoszenia kosztów sądowych. To decyzją strony skarżącej nadwyżka podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym ma być przeniesiona na następny okres rozliczeniowy, a nie zwrócona na jej rachunek bankowy, zainwestowała własne środki pieniężne w obcy środek trwały, zamiast we własny i nie utworzyła rezerwy na koszty postępowań sądowych oraz egzekwuje swoje wierzytelności w drodze umowy przekazu. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskująca spółka nie posiada obiektywnie pojmowanej zdolności wygospodarowania środków pieniężnych na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.