I SA/Wr 1489/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi B. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł B. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W jego uzasadnieniu skarżący podał, że nie ma żadnych środków finansowych ani możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności w celu ponoszenia kosztów postępowania sądowego, gdyż na skutek działania swoich kontrahentów został "doprowadzony do bankructwa", liczne zajęcia komornicze objęły również będące jego własnością, nabyte na kredyt mieszkania i nie ma żadnego źródła dochodów. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył dokumenty, z których wynika, ponad oświadczone fakty, że w roku 2009 z prowadzonej działalności poniósł stratę w kwocie 54.687.71 gr. W odpowiedzi na doręczone skarżącemu w dniu 19 stycznia 2011 r. wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dostarczenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, B. O. uiścił na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 100 zł. W piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2011 r. (k. 84 akt sądowoadministracyjnych) wnioskodawca oświadczył, że udało mu się poczynić oszczędności na ten cel. W piśmie procesowym z dnia 11 stycznia 2011 r. (k. 42 akt sądowoadministracyjnych) skarżący podał, że uczestniczy w wyjazdowej misji do Brazylii. Z załączonej broszury informacyjnej wynika, że ponosi on związane z misją koszty podróży. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych i ponoszenia kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw oraz sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowym. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu doradcy podatkowego (adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenie doradcy podatkowego) oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) i 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej. Mając na uwadze powołane przepisy prawa, wywiedzione z nich zasady, reguły logicznego myślenia oraz doświadczenie życiowe oraz treść akt niniejszej sprawy referendarz sądowy doszedł od przekonania, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy ani we wnioskowanym zakresie całkowitym ani też w zakresie częściowym. Sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżącego nie można bowiem uznać za stan uniemożliwiający ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy. Po pierwsze, wskazać trzeba, że uiszczenie przez skarżącego na rachunek bankowy Sądu kwoty 100 zł świadczy o posiadaniu przez niego - wbrew jego wcześniejszym oświadczeniom - możliwości wygospodarowania w jego budżecie kwot pieniężnych koniecznych do opłacania kosztów postępowania sądowego. Po drugie, przesądzające dla oceny wniosku B.O. znaczenie należy przypisać faktowi ponoszenia przez skarżącego kosztów przelotu do Brazylii i z powrotem do kraju. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w zakresie przeznaczenia posiadanych przez nią zasobów materialnych, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych oraz usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) i 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.