I SA/Wr 149/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. i S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2010 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący S. i S. P. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W jego motywach wnioskodawcy podali, że bieżące wydatki na swoje utrzymanie pokrywają ze swoich emerytur oraz dzięki pomocy materialnej otrzymywanej od swoich dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazali, że są właścicielami dwóch mieszkań o powierzchni ok. 51m² i ok. 31 m² oraz garażu w zabudowie szeregowej o powierzchni ok. 15 m², nadto posiadają lokatę oszczędnościową, samochód marki Opel (rocznik 1999), altanę na działce ogrodowej oraz grobowiec rodzinny na urny. Oświadczyli również, iż miesięcznie otrzymują emerytury w łącznej kwocie 2.947 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 22 grudnia 2010 r. skarżącej S. P. doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących ich sytuacji materialnej i rodzinnej. Następnie na skutek wniosku z dnia 23 grudnia 2010 r. termin do wykonania wyżej wskazanego wezwania referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przedłużył do dnia 15 lutego 2011 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy nie zareagowali na to wezwanie w sposób w nim określony również w przedłużonym terminie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego (adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia przez S. i S. P. pełnych kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywowali swoje żądanie, a nadto nie dostarczyli, i to mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawili innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż ich aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawców, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżących oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, że ich sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżących oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczyli się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o ich złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Uchylili się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Jednocześnie wskazali na fakt posiadania lokaty oszczędnościowej na kwotę 1.000 zł. Tym samym przyznali, że są w stanie odłożyć znaczącą kwotę pieniężną mimo ponoszenia kosztów swojego bieżącego utrzymania. Pozwala to na przyjęcie, że mają oni możliwość ponoszenia kosztów postępowania, co stanowi zaprzeczenie uprzednich oświadczeń skarżących. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania S. i S. P. prawa pomocy.