I SA/Wr 150/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A D. O., S. K. spółka jawna z siedzibą w S. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie "A D. O., S. K. spółka jawna z siedzibą w S. D. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 maja 2012 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała strona skarżąca, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jej rachunki bankowe są nadal zablokowane, chociaż z jej bilansu na koniec roku obrachunkowego wynika dochód, to został on przeznaczony na bieżące wydatki spółki w roku 2012, według bilansu i rachunku zysków i strat z dnia 30 marca 2012 r. firma poniosła na ten dzień stratę w kwocie 140.878,40 zł, należności ściągane od kontrahentów spółki wyniosły 836.011,88 zł, zadłużenie wobec kontrahentów dochodzone w drodze sądowej – 1.260.131,91 zł oraz, że zaciągnęła kredyty obrotowe w łącznej kwocie 176.685,04 zł. Podała nadto strona, że w dniu 31 maja 2012 r. Sąd Rejonowy dla W.-F. postanowił, na jej wniosek, o zawieszeniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na okres dwóch lat. Końcowo oświadczyła spółka, że w tym stanie nie może ponieść kosztów sądowych bez zaciągania kolejnych zobowiązań od osób trzecich W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wnioskująca spółka wysokość jej kapitału zakładowego lub środków finansowych – 71.900 zł, wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok w kwocie 37.234,93 zł, wysokość jej zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 273.639,06 zł oraz stan jej rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – (-) 3.137.942,78 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje zawarte we wniosku, że na dzień 31 grudnia 2011 r. skarżąca spółka posiadała należności i zobowiązania krótkoterminowe w kwocie odpowiednio 1.509.994zł i 1.562.839,63 zł, jej przychody netto ze sprzedaży wyniosły na koniec marca 2012 r. 1.641.318,35 zł (w porównaniu z przychodami za cały rok 2011 w kwocie 17.623.062,92zł), jej koszty natomiast – 1.599.487,41 zł (i odpowiednio 17.428.055,30zł). W kwietniu, maju i czerwcu 2012 r. strona skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 0 zł, 12.021 zł i 0zł i nabyła w tych samych okresach czasu towary i usługi o wartości odpowiednio 3.315 zł, 1.106 zł i 26.102 zł. Treść przesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej spółki potwierdza skalę prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wynikającą z przesłanych deklaracji podatku od towaru i usług. We wszystkich sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skargi A" D. O., S. K.spółka jawna z siedzibą w S. D., prowadzonych pod sygnaturą akt od I SA/Wr 148/12 do I SA/Wr 152/12, skarżąca uiściła koszty sądowe w łącznej kwocie 15.667 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i, w konsekwencji, na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych należnych we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem z jej skargi kasacyjnej. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonej kwotą przychodów za rok 2011 - 17.623.062,92 zł oraz za pierwszy kwartał roku 2012 - 1.641.318,35 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Po drugie, winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącej) samodzielnie podjętej decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło dochodu skarżącej spółki. Po trzecie, wykazany przez spółkę dochód osiągnięty w roku 2011 stanowi znaczącą kwotę, której posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej. Stanowi ono naturalną i przewidywalną cechę tej aktywności podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka jawna. Dodatkowo, w ocenie referendarza sądowego koszty sądowe należą do kategorii wydatków bieżących, na które spółka – wedle jej oświadczenia – przeznaczyła zysk wypracowany w roku 2011 r. Po czwarte, za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia nabycie przez spółkę już po zawieszeniu jej działalności gospodarczej (w czerwcu 2012r.) i mimo zajęcia jej rachunków bankowych towarów i usług za kwotę 26.102 zł. Fakt ten oznacza, że była i nadal jest wnioskująca spółka w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wypracowanej w okresach wcześniejszych. W rezultacie wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on takimi zyskanymi w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej środkami. I w końcu, po piąte, w treści wniosku skarżąca spółka oświadczyła, że jest w stanie pozyskać środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie poprzez zaciągnięcie zobowiązań u osób trzecich. Oznacza to, że posiada ona zdolność kredytową, która stanowi, według referendarza sądowego, normalny sposób finansowania udziału podmiotów gospodarczych, takich jak skarżąca, w obrocie gospodarczym, którego częścią jest uczestniczenie w postępowaniach sądowych. Wobec takich stwierdzeń nieuzasadnione było dalsze badanie wystąpienia w stanie faktycznym, wynikającym z oświadczeń i dokumentów złożonych przez spółkę, przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.