I SA/Wr 1504/09

Wrocław, dnia 07 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 07 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za listopad 2004 oraz odsetek za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący J. P., po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, wskazując w uzasadnieniu wniosku, że postępowanie kontrolne i podatkowe w przedmiotowej sprawie toczy się od 2006 r. Jego sytuacja majątkowa nie uległa pogorszeniu w stosunku do momentu, w którym postępowanie zostało wszczęte. Jak wskazał, wysokość uszczuplenia wynikająca z zaskarżonych decyzji i związane z tym koszty sądowe są niemożliwe do jednorazowego zapłacenia bez uszczerbku dla jego rodziny i prowadzonej działalności gospodarczej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz synem urodzonym w 2008 r., posiada dom o powierzchni 230 m2, nieruchomość rolną (2,35 ha) oraz cztery lokale użytkowe o powierzchni 280 m2. Uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej o wartości brutto 10.000 zł. Na wezwanie Referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i finansowego, wnioskodawca nadesłał stosowne kopie i oświadczenia do równolegle toczącej się sprawy o sygnaturze akt I SA/Wr 1505/09, w której również wnosił o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 02 listopada 2009 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia (oraz od tożsamych postanowień z dnia 02 listopada 2009 r., w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1494-1517/09) skarżący wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał, że do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł 24 skargi, od których obowiązany jest uiścić wpisy w łącznej kwocie 12.000 zł. Zauważył, że wszystkie postanowienia zostały wydane na posiedzeniu niejawnym 02 listopada 2009 r., w związku z czym uznał jako niezrozumiałe powołanie się w ich uzasadnieniach na różny stan faktyczny, w kwestii uzupełnienia wniosku na wezwanie z dnia 15 października 2009 r. W postanowieniu w sprawie o sygnaturze I SA/Wr 1505/09 potwierdzono bowiem fakt uzupełnienia wniosku, natomiast w pozostałych sprawach stwierdzono, że pomimo wezwania wniosek ten nie został uzupełniony. W związku z treścią sprzeciwu do sprawy załączone zostały kopie dokumentów przedłożonych w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1505/09, mianowicie zeznania podatkowe za lata 2007 i 2008, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości zaliczek na podatek dochodowy za 2009 r., deklaracji VAT-7 za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r., wyciągów z rachunków bankowych – dwóch osobistych i jednego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków. Z powyższych dokumentów i oświadczenia wynika, że w 2007 r. wnioskodawca uzyskał z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 2.749.566,95 zł i dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) w kwocie 309.996,05 zł. W 2008 r. przychód 1.666.704,58 zł, zaś dochód 117.010,11 zł. Organ podatkowy zaświadczył, że podatnik nie dokonał wpłat zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w okresie od lipca do września 2009 r. W deklaracjach VAT-7 wykazano, że w czerwcu, lipcu i sierpniu 2009 r. skarżący dokonywał dostaw towarów i usług, podlegających wykazaniu, o łącznej wartości odpowiednio 143.414 zł, 127.285 zł i 140.758 zł (wartości brutto). Na wyciągach z rachunku bankowego, związanego z działalnością gospodarczą skarżącego (gdzie saldo jest ujemne i wynosi około 30.000-70.000 zł) wykazane są liczne przelewy przychodzące i wychodzące, w tym tytułem wpłaty własnej z drugiego rachunku firmowego oraz na rachunek osobisty, którego wyciągi nie zostały przedłożone. Wyciągi dwóch z rachunków osobistych potwierdzają m.in. spłatę rat kredytu w kwocie ponad 1.900 zł, ponoszenie bieżących wydatków i przelewy kwot rzędu 100-400 zł na rachunek I. G. W zestawieniu miesięcznym ponoszonych wydatków wskazano z kolei, że wynoszą one łącznie 5.830 zł. Składają się na nie wskazany wyżej kredyt hipoteczny, opłaty za energię elektryczną (330 zł), wydatki na żywność, odzież, środki czystości, lekarstwa (około 3.000 zł), przedszkole (250 zł), wydatki na utrzymanie domu, to jest filtry do wentylacji (konieczne ze względu na alergię), środki oczyszczalni przydomowej, filtry do wody użytkowej, bieżącą konserwację instalacji do ogrzewania oraz przygotowania ciepłej wody (około 300 zł). Skarżący wyjaśnił, że na jego utrzymaniu pozostaje nie tylko syn (wymieniony na urzędowym formularzu), ale również konkubina I. G. (matka jego syna), która nie pracuje ze względu na urlop wychowawczy, oraz jej sześcioletni syn z poprzedniego związku. Wnioskodawca dodał, że sytuacja gospodarcza kraju i świata powoduje stały spadek obrotów i dochodów prowadzonej przez niego działalności. Dodatkowo branża, którą się zajmuje ([...]) przechodzi załamanie, w związku z czym zmuszony był przeprowadzić reorganizację w firmie, co pociągnęło za sobą znaczne koszty, które jeszcze nie przynoszą efektów. Zwrócił uwagę, że aby zapłacić tak wysokie koszty sądowe, będzie musiał obciążyć i tak już od wielu miesięcy obciążoną linię kredytową, posiadaną na rachunku firmowym, którego wyciągi przedłożył. Przyznanie prawa pomocy pozwoliłoby mu na uniknięcie kolejnych strat. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do treści z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie od kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych) jest bowiem jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą bardzo wysokie dochody (10.000 zł brutto miesięcznie). Faktycznie, porównując zeznania podatkowe za lata 2007 i 2008 r., można stwierdzić ich spadek, niemniej nie mógł on mieć wpływu na sytuację finansową wnioskodawcy, którego stopa życiowa znacznie przewyższa poziom przeciętnej rodziny. Poza tym, po wysokości dochodu, jaki skarżący uzyskał w poprzednich latach (309.996,05 zł i 117.010,11 zł) należy się spodziewać, że dysponuje on oszczędnościami, nawet przy założeniu, że jego miesięczne wydatki – jak sam zdeklarował – wynoszą około 5.800 zł. W ocenie Sądu, skarżący ma możliwość poczynienia rezerw z kwoty przeznaczonej na miesięczne wydatki, chociażby ograniczając wydatki na podstawowe potrzeby, takie jak wyżywienie, odzież, środki czystości, na które przeznaczane jest 3.000 zł. Wymieniona kwota bowiem stanowi często wysokość całego dochodu w przeciętnym kilkuosobowym gospodarstwie domowym, z której pokrywane są wszystkie opłaty na utrzymanie mieszkania, wyżywienie, kredyty, itp. Prowadzi to do wniosku, że poczynienie takich oszczędności nie powinno spowodować nawet uszczerbku koniecznego utrzymania dla rodziny wnioskodawcy, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie uszło też uwadze Sądu, że mimo wezwania do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, wnioskodawca z całą pewnością pominął cztery rachunki bankowe – jeden związany z prowadzoną działalnością gospodarzą (o końcowym numerze [...]) i trzy osobiste (o numerach końcowych: [...]). Wynika to z analizy operacji dokonywanych na rachunkach, których wyciągi zostały nadesłane. Niewątpliwie też na tych kontach skarżący posiada środki w znacznej wysokości, o czym świadczą kwoty wpłat dokonywanych na rachunki, z których informacje zostały Sądowi udostępnione. Mianowicie na rachunek firmowy były wpłacane z drugiego rachunku związanego z działalnością kwoty w wysokości około 6.000-18.000 zł oraz dokonywane przelewy na rachunki osobiste (których wyciągów wnioskodawca nie przedstawił) kwot 1.000-20.000 zł. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że regulacja dotycząca przyznania prawa pomocy wskazuje, że to wnioskodawca winien wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W rezultacie wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów na etapie rozpoznania wniosku przez Referendarza sądowego, mimo że jego postanowienie w wyniku sprzeciwu traci moc, jest dla niego wiążące i Sąd nie ma obowiązku ponownie wzywać o dokumenty, o które już raz skarżący został wezwany. Poza tym już informacje wynikające z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wskazywały, że wnioskodawca ma możliwość ponoszenia kosztów postępowania, w tym opłacenia wpisu od skargi nie tylko w niniejszej, ale we wszystkich sprawach, na które się powołał w sprzeciwie oraz wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając zatem na uwadze powyższe Sąd, w oparciu o art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.