I SA/Wr 1514/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący pismem z dnia 19 sierpnia 2016 r. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 18 lipca 2016 r. odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie tym zawarł również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu podając w nim, że jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Dołączył zaświadczenie lekarskie i orzeczenie ZUS potwierdzające te dane oraz jego zły stan zdrowia i posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z 6 września 2016 r. wzywające go do złożenia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularz, skarżący złożył wymagany formularz, w którym podał, że wnosi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu tego wniosku wskazał, że z uwagi na zły stan zdrowia zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS do dnia 31 marca 2017 r. pozostaje bez pracy, a niniejszy wniosek złożył tylko dzięki pomocy osób trzecich. Opisał szczegółowo swój zły stan zdrowia podkreślając, że nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem, był hospitalizowany, posiada trudności w wykonywaniu podstawowych czynności. W rubryce zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym majątku i dochodach nie wpisał żadnych danych. Ponadto w rubryce zobowiązania i stałe wydatki podał, że obecnie ponosi wysokie koszty rehabilitacji, wymaga stałego nadzoru lekarskiego, częstych hospitalizacji, a wydatki związane z leczeniem wynoszą około 2000 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 września 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i oświadczeń dotyczących jego stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów, tj.: oświadczenia o wszystkich osobach zamieszkujących ze skarżącym, źródłach i wysokości dochodu tych osób (należało je też udokumentować), kopi zeznania podatkowego za 2015 r., dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów skarżącego, szczegółowego- określonego kwotowo- zestawienia wydatków ponoszonych przez skarżącego ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych za okres od lipca do września 2016 r. i innych oświadczeń i dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący, pismem z dnia 2 listopada 2016 r. wniósł o przedłużenie terminu do udzielenia odpowiedzi. Wyjaśnił, że obecnie przebywa na leczeniu i rehabilitacji, księgowa w jego zakładzie jest zatrudniona na ½ etatu i od 2 listopada miała przebywać na urlopie wypoczynkowym. Z kolei żona jest rencistką po [...]. Powyższy wniosek został uwzględniony, a termin przedłużony do 18 listopada 2016r. Pismem z dnia 5 grudnia 2016 r., podpisanym przez dyspozytora w "A", nie będącym pełnomocnikiem w sprawie, wniesiono ponownie o przedłużenie terminu. Wyjaśniono, że właściciel kamieniołomu "B", D. P., uległ wypadkowi w dniu 11 listopada 2016 r. Obecnie przebywa w szpitalu po przebytej operacji. Do pisma załączono kopię Karty Informacyjnej Izby Przyjęć, z której wynika, że wnioskodawca doznał urazu [...] po pośliźnięciu w domu. Załączono również zaświadczenie o przyjęciu do szpitala w dniu 14 listopada 2016 r. i przewidywanym okresie hospitalizacji 3 tygodni. Wobec nieprzedłożenia żądanych dokumentów, a tym samym braku możliwości dokonania oceny możliwości płatniczych skarżącego, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2017r. referendarz sądowy uznał za nieuzasadniony wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wnioskodawca wprawdzie wykazał gotowość przedłożenia żądanych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów, jednakże jednocześnie składane były wnioski o przedłużenie terminu do wykonania tego obowiązku. Pomimo przedłużenia terminu, żądane dokumenty nie zostały przedłożone. Referendarz sądowy zwrócił przy tym uwagę, że zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, zebraniem dokumentów finansowych miała zająć się księgowa. Oznacza to, że realizacja nałożonego obowiązku nie była zależna od wnioskodawcy i jego stanu zdrowia. Zdaniem referendarza, wnioskodawca był w stanie złożyć żądane oświadczenia (na etapie składania formularza PPF) oraz zgromadzić wszystkie dokumenty w drugim zakreślonym terminie. Brak informacji, które wynikałyby z wymaganych oświadczeń i dokumentów, uniemożliwił dokonanie oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Referendarz stwierdził przy tym, że przyznanie prawa pomocy nie jest zależne od stanu zdrowia wnioskodawcy ale od jego możliwości płatniczych, które kształtowane są stanem finansowym, majątkowym i rodzinnym. W tym ostaniem zakresie stwierdzi, że z danych zawartych w aktach sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, nie są jednak znane przychody, które z niej uzyskuje. Nie wiadomo również jakie ponosi miesięczne wydatki (poza kosztami leczenia w wysokości 2.000 zł) i czy faktycznie nie jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyjaśnił motywy dla których zwrócił się o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Wynikały one ze złego stanu zdrowia. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. do dnia [...] r. pozostaje całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji. Zwrócił uwagę na fakt, że wszelkie pisma składał tylko dzięki pomocy osób trzecich. Wskazał, że rokowania dotyczące jego stanu zdrowia są niepomyślne i w tym zakresie opisał liczne dolegliwości, w tym związane z uszkodzeniem [...]. Podał również, że wielokrotnie leczył się na oddziałach szpitalnych. Wskazał, że w związku z faktem, iż sporządzona przez niego skarga kasacyjna została odrzucona z powodu niezachowania przymusu działania za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, jego celem było uzyskanie pomocy w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu. Obecnie przy tak poważnych problemach zdrowotnych i psychicznych, nie jestem w stanie sam prowadzić swoich spraw. Wyjaśnił przy tym, że nie może liczyć na pomoc rodziny, ponieważ jego małżonka jako rencistka, po zabiegu [...] nie może działać w jego imieniu. Według wnioskodawcy, do składanego wniosku dołączył formularz dotyczący stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Podał, że formularz uzupełnił w najwyższym możliwym stopniu, zwłaszcza szczegółowo opisał dane dotyczące zobowiązań i wydatków, tak by uwidocznić, iż zły stan zdrowia posiada ogromny wpływ na jego sytuację majątkową. W tym zakresie powtórzył, że ponosi wysokie koszty leczenia i rehabilitacji, miesięcznie jest to wydatek sięgający nawet 2000 zł. Tłumacząc powodu dla których nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazał na wypadek, w wyniku którego został całkowicie unieruchomiony. Z tego powodu nie posiadał dostępu do dokumentów, nie mógł kierować pracą przedsiębiorstwa. Wyjaśnił, że poprosił dyspozytora przedsiębiorstwa o przekazanie dokumentacji potwierdzającej, iż w dniu [...] 2016 r. uległ wypadkowi i przebywa w szpitalu po przebytej operacji. Jakiekolwiek samodzielne działania w tym okresie nie mogły zostać podjęte, ponieważ po zabiegu operacyjnych przechodził okres hospitalizacji trwający dłużej niż trzy tygodnie. Wnioskodawca wyraził przy tym gotowość przedstawienia całości dostępnej dokumentacji lekarskiej. Zwrócił również uwagę, że kierowane przez niego pisma pozostawały bez odpowiedzi. Pomimo tego uważa, że spełnił wszelkie przesłanki, aby móc skorzystać z uprawnienia wskazanego w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Według niego, nie może zostać poszkodowany z tego tytułu, że w ocenie organu nie przedstawił dodatkowych dokumentów, skoro wezwanie w tej sprawie skierowane zostało do niego podczas pobytu w szpitalu. Zaznaczył, że obecnie przebywa w domu i jeśli istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do kompletności przedstawionych danych, może on je uzupełnić w dowolnym momencie. Podkreślił gotowość przedłożenia dodatkowych dokumentów, w tym zeznań podatkowych, dokumentów obrazujących wysokość uzyskiwanych dowodów czy też zaświadczenia o prawie własności. Zaznaczył, że nie był wzywany do przedłożenia informacji o innych kosztach, które ponosi, poza kosztami leczenia. Sąd nie wezwał go również do uzupełnienia informacji dotyczącej miesięcznych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, stosownie do art. 2 zd. drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), zastosowanie mają regulacje prawne w brzmieniu sprzed tej nowelizacji. I tak, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) , w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Działając w ramach tak rozumianych kompetencji Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. m.in. ustanowienie adwokata lub radcy prawnego – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, z uwagi na fakt, że analiza oświadczeń skarżącego zawartych w formularzu PPF, które w dalszej kolejności nie zostały poparte stosowną dokumentacją źródłową, pozwoliła skonstatować, że w niniejszym przypadku nie można skarżącego zakwalifikować do grona beneficjentów instytucji prawa pomocy. Nie osiągnięto bowiem stanu pewności co do tego, że nie będzie on w stanie ustanowić adwokata lub radcę prawnego. Sąd podziela stanowisko referendarza dotyczące braku pewności co do sytuacji majątkowej skarżącego zrodzonej na skutek braku wykonania wezwania referendarza sądowego do przedłożenia określonych dokumentów. Sąd wskazuje, że zgadza się z referendarzem sądowym, iż przyznanie prawa pomocy nie jest zależne od stanu zdrowia wnioskodawcy, przy czym Sąd nie kwestionuje w tym zakresie twierdzeń skarżącego, ale od jego możliwości płatniczych, które kształtowane są stanem finansowym, majątkowym i rodzinnym. W tym zakresie skarżący nie tylko do momentu wydania postanowienia przez referendarza sądowego, ale także do czasu uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu (co nastąpiło dopiero w dniu 21 kwietnia 2017 r.), miał możliwość przedłożenia dokumentów dokumentujących źródła i wysokość dochodu i osób pozostających w nim w gospodarstwie domowym, kopi zeznania podatkowego za 2015 r., zestawienia kwotowo wydatków ponoszonych przez skarżącego ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych za okres od lipca do września 2016 r. i innych oświadczeń i dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W związku z brakiem nadesłania tych dokumentów, pomimo zadeklarowania w sprzeciwie takiej gotowości, niemożliwym stało się dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku spełnione są przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak złożenia w formularzu PPF oświadczeń dotyczących stanu rodziny, majątku, nieruchomości, zgromadzonych zasobów, wierzytelności, przedmiotów wartościowych, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, czy wreszcie dochodów oraz zobowiązań i stałych wydatków (poza kosztami leczenia), jak również brak nadesłania precyzyjnie określonych przez referendarza sądowego dokumentów nie pozwala na pełną ocenę sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem wnioskodawcy jest współpraca w tym zakresie. Niewywiązanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy. Podsumowując, należy stwierdzić, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Skarżący nie sprostał bowiem ciężarowi dowodu i nie wykazał pomimo deklarowania takiej gotowości, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.