I SA/Wr 1515/06

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi H. i K. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. oraz wysokości odsetek od zaliczek na ten podatek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2008 r. do Sądu wpłynął wniosek H. i K. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego środka odwoławczego. W jego motywach skarżący podali, że ich jedynym źródłem utrzymania jest dochód z prowadzonej przez H. N. działalności gospodarczej w kwocie 2.300 zł netto pozostającej po opłaceniu wszystkich kosztów działalności gospodarczej i pozagospodarczej. Wskazali, że na ich utrzymaniu znajduje się dwoje uczących się dzieci, miesięczne utrzymanie córki studiującej we Wrocławiu pociąga za sobą wydatek w kwocie 1.500 zł, natomiast utrzymanie domu w D. – w kwocie 1.800 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym zawarli informację, że są właścicielami domu o powierzchni 360 m², obciążonego hipoteką przymusową na rzecz Urzędu Skarbowego w W., mieszkania o powierzchni 66 m² we W. oraz działki rolnej o powierzchni 45 arów w D. Nadmienili również, że obecnie spłacają raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup mieszkania we W. w kwocie 808zł miesięcznie, kredyt na bieżącym rachunku bankowym w kwocie 133.000 zł oraz ponoszą koszt leczenia i rehabilitacji H. N. w kwocie 350 zł miesięcznie. Podnieśli również, że uzyskiwany miesięcznie przez skarżącą przychód z działalności gospodarczej w kwocie 18.000 zł nie pozwala na pokrycie wszystkich związanych z nią kosztów. W dniu 1 kwietnia 2008 r. H. i K. N. doręczono, za pośrednictwem ich pełnomocnika procesowego, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, zeznań podatkowych skarżących za 2006 rok, informacji, czy skarżący posiada status bezrobotnego, kopii z księgi przychodów i rozchodów z prowadzonej działalności gospodarczej z wykazanym przychodem i dochodem za grudzień 2007 r. oraz styczeń i luty 2008 r., szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie trzy miesiące oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie strona przedstawiła zestawienie miesięcznych kosztów dla całej rodziny i kosztów rat kredytów liczonych na jeden miesiąc w łącznej kwocie 16.954,66 zł, w tym związanych z usługami telekomunikacyjnymi w kwocie 385, ratami dotyczącymi dwóch samochodów w kwocie 7.867,05 zł i "kredytu w formie leasingu" na maszyny budowlane w kwocie 2.388,69 zł oraz zakupem odzieży w kwocie 500 zł. Wyżej wskazana łączna kwota wydatków obejmuje również bieżące koszty utrzymania skarżących i ich rodziny związanych z opłatami za energię elektryczną, gaz, zakup żywności, lekarstw i środków higieny. Strona podała również, że jedynym źródłem finansowania tych wydatków jest przychód z prowadzonej działalności gospodarczej przez H. N. Z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że skarżąca dokonuje spłat częściowych zajęcia komorniczego w jednorazowych kwotach 483.21 zł. Z dostarczonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) w roku podatkowym 2006 (PIT-36L), nie noszącego podpisu podatnika, wynika natomiast, że prowadzona działalność przyniosła skarżącej przychód w kwocie 4.106.046,45 zł oraz dochód 95.014,98 zł. W przesłanym zestawieniu obrotów i sald kont analitycznych strona wyliczyła, że w grudniu 2007 r. uzyskała dochód podatkowy w kwocie 14.652, 44 zł, w styczniu 2008 r. poniosła stratę podatkową w kwocie 30.870,57 zł, z kolei w lutym 2008 r. – w kwocie 18.642,75 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że od dnia 4 kwietnia 2008 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej po nazwą Przedsiębiorstwo Budowlano-Montażowe "A." K. N. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W sprawie ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - koszty zwolnienia strony od kosztów zostałoby przeniesione. Jednocześnie orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. W tym kontekście wskazać należy na rozbieżność między kwotą 2.300 pozostającą do dyspozycji strony po opłaceniu kosztów utrzymania domu oraz studiów córki, wynikającą z oświadczenia strony zawartego w treści złożonego formularza, a wyliczeniem miesięcznych wydatków skonfrontowanym z zadeklarowaną w formularzu kwotą miesięcznych przychodów – 1.045,34 zł. Treść akt niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnioskodawcy dysponując kwotą co najmniej 1.045,34 zł, pozostającą po uregulowaniu miesięcznych wydatków, są w stanie odłożyć kwoty konieczne do doprowadzenia do rozpoznania ich skargi kasacyjnej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojego oraz swojej rodziny. Nie można przy tym pominąć majątku skarżących (nieruchomości), tj. zasobów majątkowych, które mogą stanowić źródło pozyskania środków pieniężnych koniecznych do poniesienia kosztów postępowania, bez względu na ustanowione na części składników majątku strony formy zabezpieczeń wykonania zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Dodatkowo w sprawie nie sposób uznać wszystkich podanych przez wnioskodawców wydatków z tytułu utrzymania rodziny, a w szczególności regularne, comiesięczne opłaty w kwocie 385 zł z tytułu usług telekomunikacyjnych, za konieczne. Powołania w tym miejscu wymaga wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, wedle którego koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana rodzina (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 414/04). Wydatki czteroosobowej rodziny H. i K. N. w kwocie wskazanej w zestawieniu (4,855,06 zł) nie zasługują na uznanie za koszty minimalne utrzymania w skali kraju. I pozwalają one ponieść koszty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Konkludując podkreślenia wymaga, iż strona, której rodzina posiada stałe dochody oraz zasoby majątkowe, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej samej ustawy, postanowiono jak w sentencji.