I SA/Wr 1515/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi H. i K. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. oraz wysokości odsetek od zaliczek na ten podatek postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r. odmówiono skarżącym H. i K. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że w stosunku do skarżących nie zachodzą przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazano, iż skarżący dysponując kwotą co najmniej [...] zł, pozostającą po uregulowaniu miesięcznych wydatków, są w stanie odłożyć kwoty niezbędne do doprowadzenia do rozpoznania ich skargi kasacyjnej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojego oraz swojej rodziny. Ponadto zwrócono uwagę na rozbieżności w przedkładanych przez stronę dokumentach, wskazując na różnicę pomiędzy wynikającą z oświadczenia strony zawartego w treści formularza, kwotą w wysokości [...] zł pozostającą do dyspozycji strony po opłaceniu kosztów utrzymania domu oraz studiującej córki a kwotą [...] zł, otrzymaną w wyniku wyliczenia miesięcznych wydatków skonfrontowaną z zadeklarowaną w formularzu kwotą miesięcznych przychodów. Dodatkowo podkreślono, iż nie wszystkie przytoczone przez skarżących wydatki należy uznać za konieczne. Do tych zaliczono opłaty z tytułu usług telekomunikacyjnych w kwocie [...] zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego wydatki czteroosobowej rodziny w kwocie [...] zł nie zasługują na uznanie za koszty minimalne utrzymania w skali kraju. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżących wniósł sprzeciw, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącym prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zarzucił postanowieniu błędną ocenę stanu faktycznego sprawy, poprzez uznanie iż stan ubóstwa jest warunkiem koniecznym dla skorzystania z przyznania prawa pomocy oraz stwierdzenie, iż przyznanie prawa pomocy – jako swoista forma kredytowania – stanowi naruszenie równoważnego traktowania powinności finansowych wobec budżetu państwa. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących podniósł, iż stanowisko referendarza sadowego narusza zarówno konstytucyjną zasadę prawa do sądu, jak również art. 246 § 1 pkt 2 p. p. s. a. Pełnomocnik podkreślił, iż referendarz nie uwzględnił strat z tytułu działalności gospodarczej jakie skarżąca poniosła w miesiącu styczniu i lutym [...]r. oraz wskazał, iż kwota [...] zł nie jest kwotą dużą na utrzymanie czteroosobowej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p. p. s. a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p. p. s. a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p. p. s. a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Instytucja prawa pomocy jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się szczególnie trudną sytuacją majątkową spowodowaną, np. brakiem dochodów, brakiem majątku czy skutkami negatywnymi wynikającymi ze zdarzeń losowych. Faktem jest, iż w miesiącach styczeń i luty [...] r. skarżąca poniosła stratę podatkową, jednakże podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać ryzyko związane z tą działalnością czyniąc w miesiącach przynoszących dochód odpowiednie zabezpieczenie przyszłych wydatków, w tym ewentualnych kosztów sądowych. Biorąc zaś pod uwagę majątek ruchomy i nieruchomy skarżących, przede wszystkim dom o powierzchni [...] w D., nieruchomość rolną o powierzchni [...] w D. oraz mieszkanie we W. o powierzchni [...] można założyć, iż prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza jest działalnością przynoszącą dochód. Ocenę stanu faktycznego, przedstawionego przez skarżących w przedłożonych dokumentach i złożonych oświadczeniach, należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana rodzina (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 414/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych, natomiast zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej. Stąd też odmowa zwolnienia od kosztów sądowych osób posiadających znacznej wartości majątek nieruchomy oraz ponoszących miesięczne wydatki na utrzymanie czteroosobowej rodziny w wysokości [...] zł odpowiada prawu i nie ogranicza konstytucyjnego prawa skarżących do sądu. Udzielenie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywane są wydatki budżetowe. Podkreślenia wymaga również fakt, iż części wydatków ponoszonych przez skarżących nie sposób zaliczyć do minimalnych kosztów utrzymania rodziny. Są to w szczególności koszty uczęszczania syna skarżących do niepublicznej placówki edukacyjnej w kwocie [...] zł miesięcznie czy też miesięczna opłata abonamentowa za dostęp do telewizji cyfrowej w kwocie [...] zł. W tym miejscu przytoczyć należy pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04 (niepubl.), w którym sąd negatywnie ocenił próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów toczącego się postępowania w sytuacji, gdy skarżący opłaca abonament telewizji cyfrowej, wysokie rachunki telefoniczne, a także ponosi koszty utrzymania domu jednorodzinnego i mieszkania. W tym samym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sadowych. Kontynuując, skarżący zaciągając dodatkowe zobowiązania obciążające posiadany majątek ruchomy i nieruchomy, działają w celu jego powiększenia i osiągnięcia dodatkowych dochodów. Skarżący zwiększają tym samym swoje możliwości zarobkowe. W tym stanie rzeczy nie mogą skutecznie powoływać się na przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 p. p. s. a. Obciążenie mieszkania zakupionego we W. kredytem hipotecznym nie wyklucza możliwości jego wynajęcia i uzyskania dodatkowego dochodu. Ponoszenie zaś przez skarżących opłat z tytułu umowy leasingu na maszyn budowlane ma na celu umożliwienie prowadzenia działalności gospodarczej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z tych też względów, na podstawie art. 260 p. p. s. a., Sąd orzekł jak w sentencji.