I SA/Wr 1537/12

Dnia 8 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Protokolant Ewelina Bedyńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2013 r. sprawy ze skargi P. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].10.2012 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...].08.2012 r. (nr [...]) odmawiające uchylenia postanowienia z dnia [...].05.2012 r. (nr [...]) – w przedmiocie ukarania P. O. karą porządkową w kwocie 1.000 zł za niestawienie się bez uzasadnionej przyczyny w celu przesłuchania w charakterze świadka. Pismem z dnia 04.06.2012 r. skierowanym pierwotnie do Dyrektora Izby Skarbowej we W. P. O. wniósł o uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...].05.2012 r. (wymienionego) w sprawie ukarania karą porządkową w kwocie 1.000,00 zł za niestawienie się bez uzasadnionej przyczyny w celu przesłuchania w charakterze świadka. W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdził, że kilkakrotnie informował organ, iż przyczyną jego niestawiennictwa były względy zdrowotne, a poza tym, w związku z rehabilitacją, będzie przebywał na zwolnieniu lekarskim do dnia 31.08.2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., który otrzymał według właściwości wniosek do załatwienia, wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...].08.2012 r., wydanym na podstawie art. 262 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej – "O.P.") – odmówił uchylenia swojego postanowienia z dnia [...].05.2012 r. w przedmiocie ukarania karą porządkową. Organ wskazał, że P. O. nie uprawdopodobnił za pomocą dokumentów lekarskich, że przyczyną jego niestawiennictwa była choroba. W zażaleniu ukarany podniósł, że jako osoba wezwana w charakterze świadka, ma obowiązek jedynie usprawiedliwić nieobecność. Organ podatkowy wymagając od niego dokumentów potwierdzających niemożność stawiennictwa, myli status świadka oraz osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa. Powołanym na początku postanowieniem z dnia [...].10.2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego dwukrotnie wzywał świadka do osobistego stawiennictwa celem złożenia zeznań w charakterze świadka w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym. Po raz pierwszy wezwaniem z dnia 06.03.2012 r. – na dzień 27.03. 2012 r., a wówczas świadek poinformował o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim do dnia 30.04.2012 r. Kolejnym (drugim) wezwaniem z dnia 27.03.2012 r. – wyznaczono świadkowi nowy termin przesłuchania na dzień 08.05.2012 r., wzywając równocześnie do przedłożenia zwolnienia lekarskiego usprawiedliwiającego wcześniejszą nieobecności (w pierwszym terminie). Świadek nie stawił się, ani nie usprawiedliwił nieobecności. W tych warunkach została na P. O. nałożona kara pieniężna w wysokości 1.000 zł. Według organu, choć z przepisów nie wynika obowiązek okazania zwolnienia lekarskiego, to należy przyjąć, że na ukaranym ciąży obowiązek uprawdopodobnienia powołanych w usprawiedliwieniu okoliczności. Reguły racjonalnego myślenia i doświadczenie życiowe wskazują, że najprostszym środkiem uprawdopodobnienia faktu przebywania na zwolnieniu lekarskim jest okazanie tego zwolnienia. Skarżący natomiast tego nie uczynił, ani w żaden inny sposób nie potwierdził faktów, na jakie się powoływał. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu P. O., wnosząc o uchylenie postanowienia organu drugiej instancji zarzucił, iż brak jest podstawy prawnej żądania od niego przedłożenia dokumentacji medycznej potwierdzającej okoliczności zawarte w jego wniosku o uchylenie postanowienia w przedmiocie ukarania go karą porządkową. Podniósł także, że w toku postępowania podatkowego organ wielokrotnie odmawiał jego przesłuchania, a decyzja Dyrektora Izby Skarbowej wydana w sprawie, w której miał być przesłuchany w charakterze świadka, została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podnosząc między innymi, że nie miały miejsca przypadki uchylania się organu od przesłuchania świadka. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie była uzasadniona. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie przepisu art. 262 § 6 O.P. (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) według którego, organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo lub niewykonanie innych obowiązków, o których mowa w § 1, i uchylić postanowienie nakładające karę. Z kolei na podstawie § 1 art. 262 tej ustawy, świadek, który mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego nie stawił się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że był do tego zobowiązany, może zostać ukarany karą porządkową do 2.600 zł. Trzeba wstępnie zauważyć, że tryb wskazany w art. 262 § 6 O.P., w ramach którego ukarany może ubiegać się o uchylenie nałożonej kary pieniężnej nie służy weryfikacji prawidłowości (zgodności z prawem) postanowienia o ukaraniu karą porządkową. Celem przedmiotowego trybu jest natomiast umożliwienie ukaranemu (na wniosek) doprowadzenie do usunięcia skutków postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, co może nastąpić w razie uznania przez organ nieobecności za usprawiedliwioną. Przepis ten zasadniczo znajduje więc zastosowanie do przypadków następczego (względem daty wymierzenia kary porządkowej) usprawiedliwienia nieobecności. Dalej należy podnieść, że w omawianych przepisach nie wymieniono, jakie konkretne powody mogą posłużyć za usprawiedliwienie zaniechania osoby zobowiązanej, ani też za pomocą jakich środków dowodowych może ona wykazać niemożność udziału w czynności procesowej. Z brzmienia art. 262 § 1 O.P. wnika jedynie, że ukaraniem może zostać dotknięty świadek, który nie stawił się osobiście "bez uzasadnionej przyczyny", co pozwala uznać, że wystąpienie "uzasadnionej przyczyny" wyklucza nałożenie na świadka kary porządkowej. W konsekwencji wystąpienie takiej "uzasadnionej przyczyny" winno też powodować uchylenie postanowienia o ukaraniu, skoro – jak przedstawiono - przesłanką zastosowania trybu z art. 262 § 6 jest następcze usprawiedliwienie nieobecności (dokonanie usprawiedliwienia przed wyznaczonym terminem nie powinno powodować ukarania). Użycie nieostrego określenia "uzasadnione przyczyny" zezwala na uwzględnienie różnorodnych przypadków, stanowiących powody niestawiennictwa, które wszakże – co do zasady – winny się cechować ich obiektywnym charakterem, to jest niezawinionym i niezależnym od osoby zobowiązanej do stawiennictwa. Z tego należy wyprowadzić również wniosek, że wykazanie istnienia przyczyny nieobecności może nastąpić za pomocą wszelkich środków dowodowych, byleby potwierdzały rzeczywiste wystąpienie okoliczności stanowiących usprawiedliwienie zaniechania świadka. Należy tu zauważyć, że obowiązek przedstawienia dowodu spoczywa na wnioskodawcy ubiegającym się o uchylenia postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej. W świetle przedstawionych uwag nie można było uznać słuszności podniesionych w skardze zarzutów, których sens sprowadzał się do twierdzenia, że dostatecznym powodem do uchylenia postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej było samo tylko powołanie się przez wnioskodawcę na okoliczność posiadania zwolnienia lekarskiego. W potocznym rozumieniu termin "zwolnienie lekarskie" odnosi się zasadniczo do zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tymczasem "niezdolność do pracy" nie musi się pokrywać z niezdolnością do stawienia się w siedzibie organu w celu przesłuchania. Po wtóre, rzeczywiste istnienie niezawinionej i niezależnej przyczyny niestawiennictwa musi się dawać obiektywnie zweryfikować. Organ ocenia bowiem nie tylko treść wniosku o uchylenie kary porządkowej (postanowienia nakładającego karę) ale przede wszystkim istnienie przyczyny nieobecności (jej wystąpienie) oraz znaczenie dla wykonania nałożonego obowiązku. Zaakceptowanie twierdzeń skargi doprowadziłoby do sytuacji pozbawienia organu możliwości własnej oceny okoliczności przypadku, która przecież może różnić się od oceny wnioskodawcy. Umknęło uwadze strony skarżącej, że jego działanie w ramach wniosku określonego w art. 262 § 6 O.P. ma wywołać właśnie po stronie organu przekonanie, że rzeczywiście, z powodów obiektywnych, jego stawienie się w terminie na przesłuchanie było niemożliwe. Wtedy tylko organ nieobecność może uznać za usprawiedliwioną. Wskazany przepis "uznanie usprawiedliwienia niestawiennictwa" sytuuje jednoznacznie po stronie organu, nie zaś wnioskodawcy. Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał za pomocą dowodów (zwłaszcza zaświadczenia lekarskiego), że rzeczywiście wystąpiła uzasadniona przyczyna jego nieobecności w terminie przesłuchania, to stanowisko organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu nie było dowolne i nie naruszało prawa. Niezrozumiała jest argumentacja skargi, że czynność procesowa do której skarżący nie przystąpił bez usprawiedliwienia miała miejsce w postępowaniu, w którym uprzednio sąd administracyjny uchylił decyzję organu podatkowego. Co do zasady, samo tylko uchylenie decyzji organu podatkowego przez sąd administracyjny nie stanowi przyczyny usprawiedliwiającej niestawiennictwo świadka. Niemniej jednak z urzędu znane są okoliczności sprawy zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygnaturą I SA/Wr 492/12 zakończonej wyrokiem z dnia 12.07.2012 r., uchylającym kasacyjną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...].02.2012 r. (podjętą w trybie art. 233 § 2 O.P.), co otwierało drogę do dalszego procedowania w ramach postępowania podatkowego. Skoro zatem toczyło się postępowanie podatkowe, to obowiązkiem skarżącego było wzięcie w nim udziału w roli procesowej określonej wezwaniami organu (art. 196 § 1 oraz 262 § 1 O.P.). Dotąd powiedziane uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.