I SA/Wr 1550/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżąca M. S., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jej działalność gospodarcza od kwietnia 2012 r. nie przynosi dochodów, na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn, natomiast z mężem ma "rozdzielność majątkową." Jako wydatki związane z utrzymaniem jej gospodarstwa domowego podała skarżąca czynsz w kwocie 750 zł, opłatę za prąd – 200 zł, opłatę za internet – 70 zł, abonament RTV – 130zł, ratę kredytu odnawialnego – 300 zł i ratę kredytu mieszkaniowego – 5.800 zł. Dodała, że aktualnie w ponoszeniu wskazanych opłat, w szczególności związanych z ratą kredytową, pomaga jej rodzina, oraz że próbuje znaleźć osobę, która przejęłaby lokal i pokrywała raty kredytowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i synem oraz, że utrzymuje je z wynagrodzenia męża z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto). Z przedstawionych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2011 skarżąca uzyskała z działalności gospodarczej dochód w kwocie 350.544,76 zł (przy przychodzie w kwocie 6.816.147,63 zł), natomiast jej mąż – dochód ze stosunku pracy w kwocie 16.390,93 zł. W sierpniu, wrześniu i październiku 2012 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 0 zł, 9.000 zł i 0 zł oraz nabyła towary i usługi za kwotę odpowiednio 2.591 zł, 2.409 zł i 2.032 zł, w pierwszych dziesięciu miesiącach roku 2012 poniosła stratę w kwocie 13.271,29 zł (przy przychodach w kwocie 973.633,52 zł), oraz na dzień 31 października 2012 r. posiadała w kasie i na rachunkach środki pieniężne w kwocie 36.147,03 zł. Na rachunkach bankowych wnioskującej strony dokonywane były we wrześniu, październiku i listopadzie 2012 r. transakcje w tym wpłaty własne strony kwot od 120 zł do 7.300zł oraz wpłaty kontrahentów strony z faktur w kwotach do 10.000 zł (wpłata z dnia 10 września 2012 r.). Koszty miesięcznego utrzymania swojego gospodarstwa domowego określiła skarżąca w kwocie ok. 9.762,22zł. Wskazała także skarżąca na przedwczesne i wycofane zajęcie egzekucyjne jej rachunków bankowych, które utrudniło prowadzenie przez nią działalności gospodarczej oraz wyczerpało oszczędności utworzone z myślą o zabezpieczeniu ewentualnych przyszłych postępowań sądowych. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg M. S. pod sygn. akt od I SA/Wr 1550/12 i I SA/Wr 1551/12 został wyznaczony wpis sądowy w łącznej kwocie 9.785 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2011 oraz kwocie jej przychodów w 2012 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jej indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zdaniem referendarza sądowego nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja dotycząca prowadzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego, mimo którego skarżąca wykonuje działalność gospodarczą i to na dużą, wynikającą z przedłożonego rachunku zysków i strat, skalę. Wielkość uzyskanej w ten sposób kwoty pozwala na przyjęcie, że w ramach środków pieniężnych, którymi obraca skarżąca, jest ona w stanie wygospodarować kwoty niezbędne do zaoszczędzenia kwoty 9.785 zł koniecznej do poniesienia kosztów sądowych aktualnie na niej ciążących i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. I po trzecie, z wyliczeń ponoszonych przez skarżącą miesięcznie kosztów utrzymania jej gospodarstwa domowego wynika, że z obecnie posiadanych zasobów pieniężnych, w tym z uzyskiwanego przez jej męża wynagrodzenia w kwocie 1.500 zł (brutto) oraz z pomocy materialnej ze strony rodziny, opłaca te koszty w – zadeklarowanej przez siebie - kwocie ok. 9.762,22 zł. Zdaniem referendarza sądowego oznacza to, że nadal posiada ona – wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku - środki pieniężne, bez względu na ich źródło, ponad zadeklarowane kwoty miesięcznych dochodów swojego gospodarstwa domowego, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych w obu sprawach wszczętych jej skargami bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej trzyosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.