I SA/Wr 1554/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we Wrocławiu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A z siedzibą we W. złożyła w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia kwoty 19.884 zł tytułem wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzone w stosunku do niej postępowania egzekucyjne dotyczące spornych zobowiązań doprowadziły do zajęcia jej rachunków bankowych do kwoty 5.500.000 zł, utrudniły prowadzenie działalności gospodarczej i uniemożliwiły jej sprzedaż środków trwałych i majątku ruchomego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała, że jej kapitał własny ma wartość 100.000 zł, wartość środków trwałych – 1.430.377,80 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 327.964,63 zł. Stan rachunków bankowych wnioskującej spółki to (-) 505.291,38 zł, (-) 30,33 USD i (-) 25,85 EUR. Wskazała, że jej zadłużenie z tytułu kredytów bankowych wynosi 1.600.000 zł, z tytułu zobowiązań podatkowych – 5.500.000 zł, z tytułu zaległych wynagrodzeń – 48.138 zł, z tytułu składek "na ZUS" – 64.329 zł, natomiast wobec dostawców – 960.376,42 zł. Jej bieżące wydatki związane z funkcjonowaniem wynoszą 36.000 zł miesięcznie. W skład majątku strony skarżącej wchodzi nieruchomość zabudowana o wartości 1.370.000 zł, z tytułu zakupu której spółka zaciągnęła kredyt w wysokości 959.000 zł, oraz samochody o łącznej wartości 128.200 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że wnioskująca spółka w roku 2015 wypracowała dochód w kwocie 639.775,46 zł (przy przychodach w kwocie 45.309.549,88 zł), w całym roku 2016 poniosła stratę w kwocie 342.806,19 zł (przy przychodzie w kwocie 35.405.814,83 zł), natomiast w październiku, listopadzie i grudniu 2016 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.710.705 zł, 25.547 zł i 8.183 zł. Wartość środków trwałych skarżącej spółki w roku 2016 wzrosła o kwotę 1.388.065,80 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i, w konsekwencji, na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych, rachunku zysków i strat oraz deklaracji VAT bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa i innych podatników kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, ważne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów uzyskanych w roku 2015 i 2016 - odpowiednio 45.309.549,88 zł i 35.405.814,83 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów postępowania sądowego lub możliwością ich wygospodarowania, świadczy kwota jej obrotów w roku 2016 - 35.405.814,83 zł. Oceny tej nie zmienia brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, gdyż, jak wynika z przedłożonych dokumentów, spółka środki pieniężne w kwocie 1.388.065,80 zł w trakcie roku zainwestowała w swoje środki trwałe, co istotne, mimo ujemnego wyniku finansowego spółki w tym czasie. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskująca spółka nie posiada obiektywnie pojmowanej zdolności wygospodarowania środków pieniężnych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, jeżeli nie w drodze sprzedaży środków trwałych, to poprzez ich gospodarcze, przynoszące dochód, wykorzystanie. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 1) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.