I SA/Wr 1584/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Protokolant specjalista Edyta Luniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi: K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego K. J. wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych, w tym 23 % podatek od towarów i usług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] 2015 r. odmawiające K. K. (działającemu wówczas przez przedstawiciela ustawowego T. K.) przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie tegoż organu z [...] 2015 r. o pozostawieniu bez rozpoznania podania z 12 stycznia 2015 r. (uzupełnionego pismem z 18 stycznia 2012 r.). Jak wynikało z akt sprawy 22 stycznia 2015 r. skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podanie datowane na 12 stycznia 2015 r. W związku z jego nieczytelnością i brakiem żądania umożlwiającego nadanie mu dalszego biegu stronę wezwano o wyjaśnienie czy pismo stanowi odwołanie, wniosek o umorzenie czy też ma inny charakter. Jednocześnie pouczono o treści art. 169 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz 749 ze zm.), dalej powoływana jako O.p. W odpowiedzi strona złożyła pismo wskazujące na sygnatury akt nie wyjaśniając zakresu zadania. Postanowieniem z dnia [...] 2015 r. organ podatkowy pismo strony pozostawił bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych w sposób umożlwiający nadanie sprawie biegu. Orzeczenie to doręczono stronie 17 marca 2015 r. 27 marca 2015 r. do organu podatkowego wpłynęło pismo skarżącej, datowane na 20 marca 2015 r., zawierające zażalenie na postanowienie z [...] 2015 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W piśmie tym strona wnosiła o objecie nadzorem sprawy z 20 marca 2014 r. – odwołania od decyzji z [...] 2014 r. oraz wniosku o ulgę w sprawie tej decyzji, w których to sprawach do dziś nie ma "odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.". W zakresie przywrócenia terminu wskazywała, że była chora. Powoływała się też na rozmowę z Burmistrzem, w której wyjaśniała swoje żądania. Wnosiła o nadanie biegu pismom z 12 stycznia 2015 r., poprzedzonym odwołaniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Sprawy dotyczyły upomnienia z 22 października 2013 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości dotyczącej A. K., S. i K. K.. Wnosiła o przywrócenie terminu. Postanowieniem z [...] 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu. W uzasadnieniu powołało się na art. 162 O.p. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że postanowienie z [...] 2015 r. zostało stronie prawidłowo doręczone 17 marca 2015 r., a zatem termin do wniesienia zażalenia upływał 24 marca 2015 r. Skarżąca zażalenie wniosła 27 marca 2015 r., a zatem po terminie. Dalej wskazał na przesłanki przywrócenia terminu tj. brak winy w uchybieniu terminu co winna uprawdopodobnić strona. W rozpoznawanej sprawie strona nie wykazała, że uchybienie terminu nastąpiło be z jej winy. W skardze przedstawiciel ustawowy strony wskazywał, że był chory, podobnie jak ojciec skarżącego, matka skarżącego była chora od 23 czerwca do 3 lipca 2015 r. i 5 marca 2015 r do 2 września 20105 r. Ponadto wskazywała , że ojciec strony jest po operacji i dwóch [...], powoływała się na śmierć [...] i znajomość jej trudnej sytuacji przez Burmistrza S.. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie z 31 marca 2016 r. podtrzymał skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia, zarzucając naruszenie art. 162 O.p., poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodziła podstawa do przywrócenia terminu. Powołał się na pismo z 9 lipca 2015 r., w którym strona wskazała na chorobę rodziców skarżącego (wówczas małoletniego) uniemożliwiającą wywiązanie się z terminów procesowych, co uzasadnia wniosek o przywrócenie terminu. Wskazała też na trudną sytuację majątkową i osobistą rodziców skarżącego, którzy nadto są schorowani. W dacie biegu terminu do złożenia zażalenia oboje byli chorzy, przy czym była to nagła choroba, a w gronie najbliższych nie było żadnej osoby, która mogłaby złożyć zażalenie w terminie. W dalszych wywodach pełnomocnik odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego, że przyczyną wykluczającą winę w niedochowaniu terminu jest choroba wnioskodawcy. Z orzeczeń tych pełnomocnik wyprowadził wniosek, że przyczyną uzasadniająca brak winy może być także trudna sytuacja materialna i życiowa determinująca trudność w rozpoznaniu poszczególnych etapów postępowania. Zwracała też uwagę na datę sporządzenia zażalenia (w terminie do jego wniesienia), co świadczy o staranności wnioskodawcy w dochowaniu terminu. Konkludując wskazał, że choroba rodziców (przedstawicieli ustawowych) skarżącego uniemożliwiła nadanie pisma w terminie, przy czym nie istniała możliwość skorzystania z pomocy osoby trzeciej, co uprawdopodabnia brak winy w niedochowaniu terminu. Powołując się na poglądy orzecznictwa dotyczące pojęcia "uprawdopodobnienie" wskazała, że oświadczenie strony uprawdopodobnia brak winy, w przypadku zaś jakichkolwiek wątpliwości organ podatkowy winien wezwać stronę do złożenia wyjaśnień. Końcowo wskazywał, że pouczenia zawarte w wezwaniach kierowanych do strony były niewystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest ocena czy organ podatkowy zasadnie odmówił skarżącemu, w imieniu którego działa przedstawiciel ustawowy, przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie pozostawiające bez rozpoznania wniosek strony. W opinii Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego aktu, w szczególności wskazać tu trzeba na uchybienie art. 122, art. 187 § 1 i art. 121 O.p. Treść zakażonego aktu wskazuje, że organ podatkowy zasadnie powołał się na przepis art. 162 O.p. i dokonał jego prawidłowej wykładni, odwołując się w tym zakresie do utrwalonego poglądu judykatury na temat przesłanek przywrócenia terminu opisanych w powołanym przepisie. Zastrzeżenia Sądu budzi natomiast opis ustaleń faktycznych będących podstawą orzekania. Dokonując opisu zdarzeń faktycznych organ podatkowy stwierdził, że T. K. działająca jako przedstawiciel ustawowy skarżącego składając wniosek o przywrócenie terminu "nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jej winy. (...) Nie wskazała żadnych argumentów świadczących o powodach uchybienia terminu jak również nie wskazała żadnych argumentów świadczących o braku jej winy w niedochowaniu terminu ustawowego. Nie udowodniła stosowną argumentacją swojej staranności oraz faktu, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Nie przedstawiła także żadnych dowodów, które mogłyby uprawdopodobnić brak jej winy." Z przywołanych twierdzeń organu podatkowego wynika, że wnioskodawczyni poza prośbą o przywrócenie terminu nie wskazała na jakiekolwiek okoliczności uzasadniające brak winy w uchybieniu terminowi, co nie znajduje potwierdzenia w treści składanego przez nią pisma. Wbrew twierdzeniom organu podatkowego wnioskodawczyni wskazywała w nim na swoją chorobę, a zatem na istnienie okoliczności, które mógłby uzasadniać brak jej zawinienia w niedochowaniu terminu, na co słusznie zwraca uwagę pełnomocnik, w piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi strony. Z tych przyczyn podjęte przez organy podatkowe rozstrzygnięcie, jako sprzeczne z materiałem dowodowym narusza przepisy art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Ponadto zawartość nadesłanych na wezwanie Sądu akt sprawy dowodzi, iż przedstawiciel ustawowy skarżącego ma trudności w rozeznaniu się w zawiłościach procedury administracyjnej, obrazuje to chaotyczny i nieporadny sposób formułowania wypowiedzi i żądań. Okoliczność tę dostrzegł także pełnomocnik strony, ustanowiony z urzędu, zasadnie podnosząc zarzut naruszenia art. 121 O.p. Przepis ten stanowi, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. (§ 1). Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. (§ 2). Zasada ta winna być respektowana w toku każdego postępowania prowadzonego przez upoważnione organy administracji państwowej, które w relacji ze stroną postępowania pełnią rolę nadrzędną – tzw. gospodarza postępowania. Z tego tytułu winny respektować obowiązki nałożone na organ podatkowy m.in. w zakresie informowania stron o przepisach prawa i obowiązek wykazywania inicjatywy zwłaszcza w sytuacjach gdy strona postępowania działa nieporanie w sposób wymagający wsparcia w granicach obowiązujących regulacji prawnych. W rozpoznawanej sprawie zasadzie tej organ podatkowy uchybił, po pierwsze ignorując twierdzenie przedstawiciela ustawowego strony o chorobie, po drugie korzystając z nieporadności tej strony (przedstawiciela ustawowego) zaniechał wyjaśnienia tej okoliczności, przyjmując bezpodstawnie, że nie zgłosiła ona żadnych faktów mogących uzasadnić wniosek o przywrócenie terminu. W opinii Sądu, w takiej sytuacji organ podatkowy obowiązany był uwzględnić wskazywaną przez wnioskodawcę okoliczność i odnieść się do niej. Zasada zaufania i informowania, wyrażona w art. 121 O.p. determinuje dalsze działanie organu podatkowego, polegające na wezwaniu strony do uszczegółowienia przedstawionych przez nią faktów mogących uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu. Jak wskazano zastosowanie tej zasady znajduje szczególne uzasadnienie w przypadku gdy strona postępowania ma trudność w zrozumieniu jego reguł i poprawnym formułowaniu pism, co występuje w zaistniałej sprawie. Pomijając okoliczności wskazywane przez przedstawiciela ustawowego w piśmie stanowiącym wniosek o przywrócenie terminu organy podatkowe naruszyły powołane na wstępie przepisy art. 122, art. 187 § 1 i art. 121 O.p. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy podatkowe winny zastosować się do wymogów wynikających z powołanych przepisów, a przedstawionych w rozważaniach Sądu. Uznając, że zaskarżone postanowienie narusza wskazane przepisy prawa Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy w związku z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 poz. 490 ze zm.).