I SA/Wr 1585/05

Dnia 7 listopada 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Asesor WSA Marek Olejnik Protokolant Katarzyna Motyl po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 października 2006 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2004 rok oddala skargę. W piśmie z dnia [...] H. P. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z żądaniem "anulowania – skorygowania wszystkich decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wystawionych w latach od [...] do [...] pomniejszając powierzchnię gruntu". W piśmie z dnia [...] wnioskodawca podał, iż w odniesieniu do decyzji podatkowych za lata 1996-1998, domaga się wznowienia postępowań, natomiast w przypadku decyzji wydanych na okresy od 2000 r. – chodzi o ich anulowanie. Do protokołu z dnia [...] H. P. stwierdził, że jego wniosek w zakresie dotyczącym decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2000 i lata następne zmierza do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej. Na uzasadnienie całości swojego żądania wnioskodawca wskazywał, iż do podstawy wymiaru podatku przyjęto powierzchnię dzierżawionej przez niego działki na podstawie umowy z Gminą W. – [...], gdy tymczasem w toku procesu cywilnego jaki prowadzi z Gminą okazało się, że rzeczywista powierzchnia działki jest mniejsza i wynosi [...]. Nadto podał, że w związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy z dniem [...], nie był już posiadaczem nieruchomości, albowiem wykorzystywaną wcześniej działkę opuścił z tym dniem. Perturbacje związane z protokolarnym przekazaniem terenu Gminie W. były następstwem działania Gminy. Decyzją z dnia [...] (nr [...]), wydaną na podstawie art. 248 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2004 rok (decyzja Prezydenta W. z dnia [...] , nr [...]). Stwierdził organ, że podstawę prawną wymiaru podatku bezumownemu posiadaczowi gminnej nieruchomości stanowił art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, stąd nie mogło być mowy o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej (art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Z kolei ustalony stan faktyczny nie pozwala stwierdzić, że doszło do rażącego naruszenia prawa (art. 247 § 1 pkt 3) w zakresie uznania H. P. za Sygn. akt I SA/Wr 1585/05 podatnika podatku, to jest posiadacza bez tytułu prawnego nieruchomości stanowiącej własność Gminy W., albowiem po dniu [...], czyli po tym jak – według twierdzeń H. P. – ostatecznie opuścił zajmowaną nieruchomość, złożył on wykaz posiadanych nieruchomości w dniu [...] oraz w dniu [...] Podniósł także organ, że nie doszło do protokolarnego wydania nieruchomości (na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego), zaś wezwanie Urzędu Miejskiego W. do opuszczenia nieruchomości i sporządzenia protokołu (pismo z dnia [...]) zostało potraktowane przez stronę jako za naruszenie postanowienia Sądu Okręgowego we W. w sprawie zabezpieczenia powództwa poprzez zakazanie pozwanej Gminie W. sprzedaży przedmiotowej działki. Z kolei ujawnienie w cywilnym postępowaniu sądowym metrażu działki odbiegającego od tego, który przyjęty został do podstawy obliczenia podatku, a który wynikał z treści umowy dzierżawy zawartej z Gminą W., nie stanowiło przypadku wady decyzji, której wystąpienie powodowało nieważność z mocy wyraźnego przepisu prawa (art. 247 § 1 pkt 7 Ordynacji). W złożonym odwołaniu H. P. zarzucił naruszenie art. 248 § 1 Ordynacji podatkowej, albowiem decyzja o wymiarze podatku nie została mu doręczona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., decyzją z dnia [...] (nr [...]) utrzymało w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie (z dnia [...]). Ustosunkowując się do zarzutu odwołania organ wyjaśnił, że pomimo niedoręczenia decyzji wymiarowej do rąk H. P., doręczenie było skuteczne na podstawie art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej, albowiem przesyłka zawierająca decyzję była przechowywana na poczcie przez wymagany okres, zaś informację o tym dwukrotnie umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. W pozostałym zakresie organ podzielił wnioski I-instancyjnego rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H.P. zarzucił, że terminy przedawnienia mogą być liczone dopiero od daty, kiedy dowiedział się o zawyżeniu przez urzędników metrażu dzierżawionej działki. Wskazał również na naruszenie art. 8 i 9 K.p.a. oraz Konstytucji RP, poprzez niewypełnienie przez Gminę swoich obowiązków w zakresie prawidłowej gospodarki nieruchomościami oraz obciążenie jego osoby podatkami za grunty, których nigdy nie posiadał. Podniósł skarżący, że wobec niedoręczenia w trybie zwykłym decyzji ustalającej podatek od nieruchomości, decyzję tę należało doręczyć pełnomocnikowi. Wskazał dalej na przewlekłe rozpatrywanie jego sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Domagał się skarżący uchylenia decyzji organu podatkowego. W piśmie procesowym złożonym w dniu [...] H. P. zarzucił dodatkowo naruszenie art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez niepoinformowanie go o możliwych żądaniach w sprawie wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie była uzasadniona. Stwierdzenie nieważności decyzji, uregulowane w przepisach rozdziału 18. działu IV. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), stanowi nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznych. Wyjątkowy charakter tej instytucji polega na tym, że przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji mogą być te i tylko te przesłanki, które wymienione zostały w treści art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Spośród przewidzianych tam przyczyn stwierdzenia nieważności, H. P. przed organem administracji wskazał do protokołu z dnia [...] na sytuacje określone w art. 247 § 1 pkt 2 (wydanie decyzji bez podstawy prawnej) oraz pkt 3 (wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa). Nadto w piśmie z dnia [...] wnioskodawca powoływał się na podstawę określoną w art. 247 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej (wadę decyzji powodującą jej nieważność z mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa). Swoje żądanie kierował w odniesieniu do decyzji Prezydenta W. z dnia [...], ustalającej podatek od nieruchomości na 2004 r. z tytułu posiadania nieruchomości, stanowiącej własność Gminy W.. Na uzasadnienie wniosku H. P. podał, że od dnia [...] nie był posiadaczem nieruchomości, albowiem na skutek rozwiązania umowy dzierżawy nieruchomość tę opuścił, a także że do postawy wymiaru podatku przyjęto zawyżoną powierzchnię działki, co wyszło na jaw w trakcie procesu cywilnego, jaki prowadził przeciwko Gminie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii doręczenia decyzji wymiarowej, a to wobec zarzutu skargi, że z powodu niedoręczenia decyzji do rąk skarżącego, Prezydent W. zobligowany był dokonać doręczenia pełnomocnikowi. Otóż w postępowaniu podatkowym strona może działać przez pełnomocnika, o czym stanowi art. 136 Ordynacji podatkowej. Jednakże w takim przypadku niezbędne jest zakomunikowanie faktu udzielenia pełnomocnictwa organowi podatkowemu. Stosownie bowiem do art. 137 § 3 wskazanej ustawy, pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Konieczność dołączenia do akt pełnomocnictwa oznacza, że pełnomocnik musi zostać ujawniony w konkretnej sprawie podatkowej. Z akt administracyjnych nie wynika, że w sprawie wymiaru podatku za 2004 r. zostało zgłoszone pełnomocnictwo organowi podatkowemu. Nie mogło mieć przy tym znaczenia, że w innych sprawach, w tym cywilnych, skarżący działał za pośrednictwem pełnomocnika, albowiem organ podatkowy nie ma obowiązku poszukiwać z własnej inicjatywy umocowania do działania w imieniu strony. Załączone do skargi pisma Urzędu Miejskiego W. (Wydziału Gospodarki Nieruchomościami I Geodezji), kierowane do wiadomości pełnomocnika, dotyczyły opłat za bezumowne korzystanie z nieruchomości gminnej i dotyczyły innej sprawy. Skoro zatem w sprawie podatkowej pełnomocnik nie został skutecznie ustanowiony, to bezpodstawne było oczekiwanie strony, ażeby decyzję wymiarową doręczyć pełnomocnikowi. Z przepisu art. 145 § 2 Ordynacji wynika, że pisma doręcza się pełnomocnikowi wtedy, gdy strona ustanowiła pełnomocnika. Oczywiste jest przy tym, że chodzi o ustanowienie pełnomocnika w danej sprawie. Gdy idzie o zarzuty dotyczące decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej podatek od nieruchomości, to nie były uzasadnione. Należy podzielić stanowisko organu podatkowego, że w sprawie nie mogła znaleźć zastosowania podstawa stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji, to jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej, albowiem wobec uznania H. P.za posiadacza nieruchomości stanowiącej własność Gminy W., podstawę do określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości z tego tytułu (posiadania) stanowiły przepisy art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84 ze zm.), według których podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne będące posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości (lit. a), albo jest bez tytułu prawnego (lit. b). Podobnie bezpodstawne było poszukiwanie przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji w treści art. 247 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej, albowiem brak jest przepisu prawa, który określałby wadę decyzji ustalającej podatek od nieruchomości, a która powodowałaby jej nieważność z mocy samego prawa. Z kolei kwestia, czy prawidłowo organ podatkowy uznał, że skarżący był posiadaczem gminnej nieruchomości, wiązała się z właściwym ustaleniem stanu faktycznego, a zatem z odpowiednim zastosowaniem przepisów proceduralnych. W tym zakresie należy zauważyć, że przesłanka rażącego naruszenia prawa może dotyczyć nie tylko przepisów materialnoprawnych, ale również przepisów postępowania. "Rażące" naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 247 § pkt 3 Ordynacji, to naruszenie oczywiste, nie budzące wątpliwości, dające się wychwycić na "pierwszy rzut oka". Z punktu widzenia argumentacji H. P. chodziłoby zatem o stwierdzenie, że w sposób oczywisty, wbrew jednoznacznym dowodom, zgromadzonym w sprawie podatkowej, organ wadliwie ustalił stan faktyczny, przyjmując, że skarżący był posiadaczem spornej nieruchomości. Jednakże z analizy okoliczności sprawy, wniosku tego rodzaju nie sposób wyprowadzić. Należy bowiem stwierdzić, że w związku z zawarciem umowy dzierżawy H. P. złożył gminnemu organowi podatkowemu w dniu [...] informację - wykaz nieruchomości, gdzie wykazał posiadanie gruntu o powierzchni [...] oraz budynków związanych z działalnością gospodarczą o powierzchni [...]. Następnie pomimo rozwiązania umowy dzierżawy z dniem [...], strona składała kolejne informacje – wykazy, z których wynikało, że nie wyzbyła się posiadania. W wykazie z dnia [...] ujawnił skarżący budynki zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej o powierzchni [...] i przy tym wyjaśnił, że do czasu podjęcia decyzji przez Urząd Miejski – Wydział Gospodarki Nieruchomościami odnośnie sytuacji prawnej działki, przerywa działalność gospodarczą z dniem [...], natomiast wykorzystywał będzie dalej jeden obiekt na magazyn. Dalej H. P. złożył kolejny wykaz nieruchomości (w dniu [...]), w którym z powrotem ujawnił posiadanie gruntów (jako pozostałych) – [...] oraz budynków (pozostałych) – [...], a zatem porównując do wykazu pierwotnego, stan jego posiadania nie uległ zmianie, natomiast zmieniło się przeznaczenie rzeczy. W aktach administracyjnych brak jest dalszych wykazów, w tym również takiego z którego wynikałoby, że skarżący nie jest już posiadaczem spornej nieruchomości. Według art. 6 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, osoby fizyczne są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzoną na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w ust. 3 (mającego wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego – przypis). Widać z przytoczonej regulacji, że wymóg złożenia informacji obejmuje również przypadki wygaśnięcia obowiązku podatkowego. Skarżący w związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy w dniu [...], nie dość że nie przedłożył wykazu, z którego wynikałoby ustanie obowiązku podatkowego, to przedstawił organowi podatkowemu nowy wykaz, wskazujący jedynie na zmianę przeznaczenia posiadanych rzeczy (gruntu i budynków). W przedstawionych okolicznościach nie można organowi podatkowemu zarzucić, że rażąco naruszył przepisy postępowania w zakresie w jakim ustalił stan faktyczny, w którym po dniu [...] H. P. pozostawał nadal posiadaczem gminnej nieruchomości. Dodatkowo trzeba wskazać, że z akt administracyjnych oraz pism złożonych przez H. P. w toku postępowania sądowego wynika, iż trwa spór pomiędzy skarżącym a Gminą W. co do zasadności opłat z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości i obecnie spór ten jest przedmiotem procesu cywilnego. Podłożem kontrowersji jest brak protokolarnego przekazania nieruchomości właścicielowi. Także z tego powodu nie można stwierdzić, że wyzbycie się posiadania przez skarżącego winno być dla organu podatkowego oczywiste i nie budzące wątpliwości, przez co odmienne ustalenie w zakresie wymiaru podatku od nieruchomości nosiło znamiona rażącego naruszenia przepisów postępowania. Gdy idzie o argumentację strony w zakresie ujawnienia okoliczności niezgodnego z rzeczywistością metrażu działki, przyjętego do podstawy wymiaru podatku, to jako nowa okoliczność nieznana organowi mogła być podnoszona w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej), nie zaś w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przesłanki wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności decyzji nie pokrywają się, na co już zwracano uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok z dnia 14.08.2001 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I SA 343/01, publ. LEX nr 55741). Nie podzielił również Sąd zarzutu naruszenia art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej, według którego, organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Widać stąd, że obowiązek informowania strony dotyczy przepisów prawa pozostających w związku z przedmiotem postępowania, a zatem wówczas, gdy przedmiot postępowania jest znany. Z tego też powodu wskazany obowiązek organu nie obejmuje sytuacji, w których chodzi o sformułowanie żądania przez stronę, które to żądanie określa dopiero przedmiot tego postępowania. Mając na uwadze przedstawione powyżej powody, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 wskazanej wyżej ustawy procesowej sądowej.