I SA/Wr 1585/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2005 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. O. zawarła wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku przesłanego na wymaganym formularzu skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, z tytułu podjętej od września 2009r. pracy uzyskuje wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę – 1.276 zł (brutto), które przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania oraz spłatę realizowanych w trybie egzekucyjnym zobowiązań z kredytu bankowego oraz zaległości podatkowych. W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca przesłała kserokopie swojej umowy o pracę, zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2008 r. oraz tytułów wykonawczych i zawiadomień o wszczęciu egzekucji skierowanej do skarżącej. Z przesłanych dokumentów wynika, że A. O. w roku 2008 uzyskała z działalności prowadzonej na własne nazwisko przychód w kwocie 8.388,04 zł, oraz że do strony skarżącej w roku 2009 r. zostały skierowane czynności egzekucyjne dotyczące zaległości w realizacji jej zobowiązań cywilno- i publicznoprawnych na łączną kwotę 77.745,18zł. W piśmie przewodnim z dnia 12 listopada 2009 r. strona skarżąca oświadczyła, że na miesięczne utrzymanie wydaje 600 zł, zaprzestała dobrowolnej spłaty zaległości podatkowych i zobowiązań z tytułu kredytu bankowego, oraz że korzysta z pomocy rodziny. Z urzędu wskazać należy dwie okoliczności: po pierwsze, w sprawie Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, i, po drugie, w sprawach ze skargi A. O., zarejestrowanych w Sądzie pod sygn. akt od I SA/Wr 1579/09 do I SA/Wr 1592/09 wyznaczone zostały wpisy sądowe od skargi w łącznej kwocie 2.003 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, iż są one zasadą, natomiast zwolnienie od ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo, do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). W orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność wszechstronnego uwzględnienia sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienia od kosztów sądowych, w tym zwłaszcza w kontekście ilości wnoszonych skarg oraz związanego z tym faktem obowiązku ich opłacenia. I tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r. (sygn. akt I FZ 54/06), podkreślono, iż w sprawach z zakresu prawa pomocy nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych strony pozostaje kwestia ilości prowadzonych postępowań sądowych oraz związany z tym obowiązek uiszczenia wpisów od skarg. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, stwierdza się, że w przypadku strony skarżącej zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca wykazała w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie. Świadczą o tym, z jednej strony, wysokość dochodów skarżącej w roku 2008 i aktualnie uzyskiwane przez nią dochody, natomiast z drugiej strony kwota jej miesięcznych wydatków na własne utrzymanie, wysokość przymusowo egzekwowanych od skarżącej zobowiązań publiczno- i cywilnoprawnych oraz łączna kwota opłat sądowych wyznaczonych w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ze skarg A. O. Nawiązując do ustaleń faktycznych w sprawie, na podstawie informacji znanych z urzędu, w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, oprócz sprawy o sygn. akt I SA/Wr 1585/09, zawisło jeszcze 13 innych spraw ze skargi A. O. W każdej z nich został wyznaczony wpis sądowy w kwocie od 100 zł do 684 zł, co oznacza, że koszty postępowania sądowego, jakie A. O. byłaby zobowiązana ponieść przed Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu dla spowodowania rozpoznania jej skarg, stanowiłyby de facto sumę tych wpisów, nie wliczając w to kosztów sądowych w sprawie stanowiącej przedmiot rozpoznania - wpis w kwocie 100 zł. Łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wyniosłaby 2.003 zł i do tej kwoty odniesiono się oceniając spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego (pkt 1 sentencji postanowienia). Jednocześnie stwierdzić trzeba, że rozstrzyganie o całości kosztów sądowych mogących wystąpić w sprawie jest na obecnym etapie postępowania zbyteczne, ponieważ skarżąca nie wskazała, by utraciła w sposób trwały dodatkowych zdolności zarobkowych (w tym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej) i wciąż prawdopodobne jest uzyskiwanie przez nią dochodu, który może przeznaczyć na wybrany cel. W takiej sytuacji przedwczesne byłoby orzekanie o kosztach sądowych występujących - potencjalnie - w przyszłości. Stąd odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w całości (pkt 2. sentencji postanowienia). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. Na marginesie powyższych stwierdzeń powołać trzeba uregulowanie art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wedle którego przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.