I SA/Wr 1593/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w upadłości likwidacyjnej z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca, zastępowana przez adwokata, w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu do skargi w kwocie 890 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spółka jest postawiona w stan upadłości, a istotą postępowania upadłościowego jest sprzedaż majątku i podział sum na poszczególne fundusze, a także zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli. Wobec tego wszelkie środki pozyskiwane ze sprzedaży majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty tych zobowiązań i pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W obecnej chwili spółka nie posiada wolnych środków na opłacenie wpisu sądowego. Strona zwróciła uwagę, że Sąd, który uwzględnił wniosek o ogłoszenie upadłości, potwierdził bardzo złą kondycje finansową spółki. Sam fakt otwarcia postępowania upadłościowego świadczy o braku płynności finansowej, co potwierdza przepis art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze. Strona zaznaczyła, że posiadane wolne środki są przeznaczone na spłatę wierzycieli zgłoszonych na listę i pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Tym samym kwota wpisu od skargi nie może być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 30.010 zł, zł, a wysokość straty według bilansu za ostatni rok to 8.516,91 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 17.922,45 zł i 157.416,35 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. strona uzyskała przychody netto ze sprzedaży w wysokości 21.066,24 zł oraz pozostałe przychody operacyjne wynoszące 35.003,39 zł. Kapitał własny spółki był ujemny na poziomie 1.896.712,98 zł, spółka posiadała też kapitał zapasowy o wartości 167.686,17 zł. Jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 1.161.336,15 zł, należności krótkoterminowe 4.770 zł. W kasie i na rachunkach spółka dysponowała kwotą 170.293,05 zł. Wydruki rachunków bankowych wskazują, że w kwietniu 2017 r. saldo dostępne wynosiło łącznie 180.764,83 zł. Na deklaracjach VAT-7 za grudzień 2016 r. oraz styczeń i luty 2017 r. odnotowane są wartości dostaw towarów i usług odpowiednio 1.425 zł, 30.100 zł i 263 zł, a także zakupów związanych z działalnością opodatkowaną: 1.407 zł, 1.549 zł i 1.557 zł. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wnioskujący Syndyk jest w tutejszym Sądzie stroną w pięciu sprawach toczących się równocześnie, w których wpisy od skarg wyznaczono na łączną kwotę 70.763 zł. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego, wnioskująca strona takie środki posiada, nawet przy uwzględnieniu obowiązku ponoszenia przedmiotowych kosztów jednocześnie w pięciu sprawach. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do brzmienia przytoczonej regulacji prawnej, w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. W niniejszej sprawie chodzi o spółkę, która pozostaje w upadłości likwidacyjnej, której działalność obecnie skupia się przede wszystkim na spłacie wierzycieli w najwyższym stopniu. Nietrafna jest argumentacja Syndyka, że sam fakt upadłości świadczy o niewypłacalności spółki, gdyż – jak wskazuje – wynika to z art. 10 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze. Co do tej kwestii wypowiadał się już niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W świetle wykładni systemowej ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, a w szczególności przepisów ogólnych, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 ww. ustawy (zob. postanowienia NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 2107/14, z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14 – publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Syndyk podnosi także, że konieczność opłacenia wpisu skargi skutkować będzie uszczerbkiem dla przebiegu postępowania upadłościowego. Odnosząc się do powyższego argumentu, wskazać trzeba, że co do zasady należności podatkowe i inne daniny publiczne, na podstawie art. 342 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, mieszczą się w drugiej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszy masy upadłości i podlegają zaspokojeniu dopiero po pokryciu kosztów postępowania upadłościowego. Przy czym, jak wynika z treści art. 343 ust. 1 ww. ustawy, z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Z kolei zgodnie z art. 230 ust. 2 ww. ustawy, do innych zobowiązań zalicza się m.in. takie, które powstały z czynności syndyka. Do tych ostatnich zaliczyć należy koszty postępowania sądowoadministracyjnego, wszczętego skargą wniesioną przez Syndyka. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są bowiem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego (zob. postanowienia NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 431/12 i z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I GZ 877/15 – publ. jw.). Na marginesie wskazać wypada, iż powołane orzeczenia zostały wydane wprawdzie przed nowelizacją ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, jednak w świetle brzmienia powołanych przepisów tej ustawy nie straciły na aktualności. Referendarzowi nie są znane nawet przybliżone kwoty bezpośrednich kosztów postępowania upadłościowego, wymienionych w art. 230 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, w tym wynagrodzenia dla syndyka i osób przez niego zatrudnionych, gdyż tych strona wnioskująca nie podała, jednakże wiadome jest, że Syndyk dysponował na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy środkami pieniężnymi w kwocie ponad 180.000 zł. Ocena zasadności przedmiotowego wniosku – jak już to wyżej zostało wspomniane – wymaga uwzględnienia obowiązku wnioskującej strony ponoszenia kosztów sądowych w pięciu sprawach w tym samym czasie. Biorąc pod uwagę pełną kwotę wpisów od skarg we wszystkich tych sprawach, to jest 70.763 zł, to po opłaceniu tego podstawowego kosztu sądowego, który gwarantuje merytoryczne rozpoznanie skargi przez Sąd, Syndyk nadal będzie mieć do dyspozycji kwotę 110.000 zł. Ewentualne przyszłe koszty sądowe sprowadzać się będą do opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie na wniosek uzasadnienia wyroku (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpisu od skargi kasacyjnej stanowiącego równowartość połowy wpisu od skargi (jeżeli strona zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). Zatem łączna wartość kosztów sądowych w sprawach, których Syndyk jest stroną, wynosić będzie około 107.000 zł. Powyższe wyliczenia prowadzą do konkluzji, iż strona ma dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych – zarówno tych, które zostały już na stronę nałożone, ale także przyszłych, które na obecnym etapie postępowania, a więc przed merytorycznym rozpoznaniem skargi przez Sąd, są niepewne. Końcowo zauważyć wypada, że w istocie stan finansowy spółki może ulec zmianie, pamiętać jednak trzeba, że stosownie do brzmienia art. 243 § 1 p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego. Zwłaszcza, gdy jej sytuacja ulegnie pogorszeniu. W tym stanie rzeczy, w oparciu o aktualnie udostępnione dane, wniosek należało ocenić jako niezasadny i w związku z tym postanowiono jak w sentencji na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.