I SA/Wr 1595/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 1.000 (słownie: tysiąc) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący, zastępowany przez adwokata, w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że w związku z toczącym się postepowaniem podatkowym zmuszony był zakończyć działalność gospodarczą. Obecnie nie pracuje, cierpi na depresję, ma problemy kardiologiczne i miażdżycę. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, mieszka w domu córki i utrzymuje się dzięki pomocy dzieci. Nie jest w stanie spłacać zobowiązań, jest zadłużony w banku z tytułu kredytu zaciągniętego jeszcze w czasie, gdy jego przedsiębiorstwo dobrze prosperowało. Emerytury żony i matki przeznaczone są na utrzymanie, w szczególności na opłaty za media i koszty leczenia. Żona wnioskodawcy cierpi na jaskrę, jest po operacji kręgosłupa, obecnie przechodzi rehabilitację. Matka wnioskodawcy jest w podeszłym wieku i praktycznie cała jej emerytura jest przeznaczona na zakup leków i inne wydatki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i matką, nie posiada jakiegokolwiek majątku, poza wierzytelnością w wysokości 109.400 zł, która egzekwowana jest przed sądem cywilnym w pierwszej instancji, przy czym jeszcze nie został wyznaczony termin. Rodzina utrzymuje się z emerytur i pomocy dzieci. Emerytury łącznie wynoszą 1.820 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił kredyt bankowy postawiony w stan wymagalności – obecne zadłużenie wynosi 203.273,58 zł, zobowiązanie wobec ZUS – około 12.000 zł, spłacane po 200 zł miesięcznie. Wnioskodawca wydatkuje miesięcznie na media i leki około 300 zł miesięcznie, na wizyty lekarskie 200 zł. Jego żona wydatkuje około 600 zł, a matka 800 zł miesięcznie. Do wniosku załączone zostały dokumenty potwierdzające kwotę zobowiązania kredytowego. Dokumenty przedłożone na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) potwierdzają kwoty emerytur żony i matki wnioskodawcy, a ponadto wynika z nich, że miesięcznie z rachunku bankowego żony skarżącego opłacane są wydatki za gaz w kwotach 800-900 zł i za energię elektryczną około 300 ł, dokonywane są przelewy po 500 zł co miesiąc w związku z umową z bankiem, który udzielił kredytu skarżącemu. Ponadto na rachunek ten dokonywane są wpłaty gotówkowe: w grudniu 2016 r. 1.800 zł, w lutym 2017 r. 1.100 zł, oraz wpłaty od firmy zajmującej się dostawą internetu tytułem opłaty za nadajnik: za IV kwartał 2016 r. w grudniu 2016 r. 1.800 zł i za I kwartał 600 zł w styczniu 2017 r. Odnotowana jest też wpłata od ARiMR w kwocie 808,33 zł. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wnioskodawca nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny i nie pobiera zasiłku, nie posiada rachunku bankowego. Wskazał, że z historii rachunku należącego do jego żony wynika, że większość środków przeznaczana jest na wyżywienie i opłaty eksploatacyjne. Dokonywane wpłaty pochodzą z pożyczek zaciąganych przez rodzinę oraz z emerytury matki skarżącego, która rachunku bankowego nie posiada. Dalej pełnomocnik podał, że na wnioskodawcy ciąży wiele wymagalnych zobowiązań finansowych, których – ze względu na trudną sytuację materialną – nie jest w stanie uregulować jednorazowo. Obecnie dokonuje spłaty zadłużenia kredytowego i wobec ZUS. Środki na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z pożyczek udzielanych skarżącemu i jego rodzinie od najbliższych przyjaciół i rodziny. Pożyczki te zwiększają zobowiązania skarżącego, jednak jednocześnie bez tej pomocy pozostałby bez środków do życia. Miesięczne wydatki rodziny to: około 1.000 zł na żywność, około 50 zł na środki higieny, około 200 zł na odzież, 700 zł na lekarstwa i wizyty lekarskie, 1.200 zł na spłatę zobowiązań wobec banku i ZUS, 200 zł na opłaty eksploatacyjne, 209,60 zł na składki ZUS. Pełnomocnik wskazał, że skarżący wraz z rodziną utrzymują się jedynie z emerytur żony i matki, wynoszących łącznie 1.689,50 zł. Wyjaśnił, że emerytura matki jest pomniejszona o składkę na ubezpieczenie zdrowotne i faktycznie wynosi 916,29 zł. Żona natomiast otrzymuje emeryturę rolniczą. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek uznać należało za uzasadniony jedynie w części. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w całości lub w części), czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe nie zostało wykazane w sposób w pełni wiarygodny. Jak wynika ze złożonych oświadczeń, miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą około 3.500 zł. Przy czym można mieć wątpliwości co do tej kwoty, zwłaszcza co do podanej wartości opłat eksploatacyjnych (200 zł), skoro z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę wynika, że za sam gaz miesięcznie opłacane jest z rachunku żony około 900 zł. Wnioskodawca natomiast nie podał szczegółowego zestawienia wydatków w tym zakresie. Uwzględniając zatem tę kwotę, wydatki rodziny faktycznie wyniosły – zwłaszcza w okresie zimowym – około 4.400 zł. Źródłem ich pokrycia mają być emerytury matki i żony w kwocie niespełna 1.700 zł i pożyczki od rodziny. Mając jednak na uwadze kwotę miesięcznych wydatków, pożyczki od rodziny i przyjaciół musiałyby się kształtować na poziomie co najmniej 2.000 zł miesięcznie, a taki stan utrzymuje się od czasu likwidacji firmy skarżącego, czyli od 2014 r. Dodatkowo z tego samego źródła jest opłacany adwokat zastępujący skarżącego w niniejszej sprawie. Jednak w sytuacji, jaka została przez wnioskodawcę przedstawiona, brak jest szans na spłatę tych pożyczek. W związku z powyższym prawdziwość oświadczeń w tym zakresie jest wątpliwa. Poza tym wnioskodawca pominął inne źródła dochodów. Mianowicie wnioskodawca z żoną otrzymują dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w styczniu 2017 r. 808 zł) oraz kwartalne wpłaty za nadajnik od firmy świadczącej usługi internetowe. Są to kwoty niemałe, gdyż w grudniu 2016 r. opłata wynosiła 1.800 zł, a w styczniu bieżącego roku 600 zł. Powyższe okoliczności, a przede wszystkim możliwość zgromadzenia środków na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika – zdaniem referendarza – dają podstawę do przyjęcia, że wnioskodawca był i jest w stanie zgromadzić środki również na opłacenie przynajmniej połowy wpisu od skargi. Zwłaszcza, że ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie winien był się spodziewać najpóźniej w dniu wniesienia skargi, co w niniejszej sprawie miało miejsce 26 listopada 2017 r. Nadto, w przypadku skarżącego należy mieć na uwadze fakt, że sporządzenie skargi i jej wniesienie zostało już zlecone profesjonalnemu pełnomocnikowi, co za tym idzie, wnioskodawca miał już wcześniej świadomość konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Od listopada 2016 r. do marca bieżącego roku, dokonując stosownych oszczędności, mógł zatem zgromadzić 1.000 zł na pokrycie części wpisu od skargi. Co do pozostałych kosztów sądowych, to zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ograniczają się one do opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku na wniosek (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpisu od skargi kasacyjnej będącego równowartością połowy wpisu od skargi (jeżeli skarżący zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). Jednocześnie skarżący może w każdym czasie wnieść ponownie o przyznanie prawa pomocy, jeżeli nie będzie w stanie uiścić dalszych kosztów sądowych. Niemniej aktualnie referendarz ocenił jego możliwości płatnicze w sposób wyżej przedstawiony. Tak zajęte stanowisko podyktowane jest tym, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należało wyważyć pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. Mając zatem na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.