I SA/Wr 1599/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2009 r. oraz zabezpieczenia na majątku podatniczki wykonania tych zobowiązań podatkowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję M. Ż. przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację finansową, nieuregulowane zobowiązania podatkowe i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przekraczające dochody jej rodziny, wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości i samochodach oraz utrzymywanie rodziny z zasiłku jej męża w kwocie 609,20 zł (brutto). Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że zaległości skarżącej wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynoszą 7.101,51 zł, wobec Urzędu Skarbowego – 18.126,91 zł, w roku 2010 osiągnęła dochód w kwocie 119.544,39 zł (przy przychodzie w kwocie 17.145.665,36 zł), jej mąż - dochód w łącznej kwocie 12.041,20 zł, w sierpniu, wrześniu i październiku 2011 r. dokonała skarżąca dostawę towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.973.915 zł, 1.982.721 zł i 1.036.651 zł, wykazując za październik 2010 r. kwotę podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy – 9.325 zł oraz, że pobiera 191 zł zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku. Na jednym z rachunków bankowych (A) skarżącej prowadzone są operacje w ramach jej działalności gospodarczej, na drugim (B) zajęcia egzekucyjne. Według sporządzonego przez M. Ż. zestawienia miesięczne wydatki na utrzymanie jej rodziny zamykają się w kwocie 3.761,70 zł i obejmują między innymi spłaty rat kredytu w łącznej kwocie 2.981 zł. Zarządzeniem z dnia 2 listopada 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi M. Ż. w kwocie 500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) tej samej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonej kwotą przychodów za rok 2010 - 17.145.665,36 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Po drugie, podany w zeznaniu dochód osiągnięty przez skarżącą w roku 2010 stanowi znaczącą kwotę, której posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Po trzecie, za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę, która nie znajduje jednak odzwierciedlenia w obrotach na jej rachunku bankowym wedle przedłożonego wyciągu, i to mimo deklarowanej przez stronę trudnej sytuacji finansowej. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w sierpniu, wrześniu i październiku 2011 r. zapłatę w kwocie łącznie 3.209.287 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Powyższe wnioski nie podlegają osłabieniu również w konfrontacji z sytuacją materialną bezrobotnego męża skarżącej, gdyż prowadzone przez te osoby wspólne gospodarstwo domowe korzysta ze środków wypracowanych przez samą skarżącą w ramach jej działalności gospodarczej. Świadczy o tym ponoszenie przez skarżącą miesięcznych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego w kwocie 3.761,70 zł mimo zadeklarowania przez nią kwoty zasiłku dla bezrobotnych jej męża jako jedynego źródła dochodów tego gospodarstwa. W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności świadczą o posiadaniu przez M. Ż. zdolności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.