I SA/Wr 1607/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 stycznia 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł M. S. (dalej: skarżący, wnioskodawca) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu swego żądania skarżący wywiódł, że na skutek eksmisji z zajmowanego lokalu w roku 2006 stał się osobą bezdomną i bezrobotną, a jego sytuacja życiowa pogarsza się. Eksmisja spowodowała pozbawienie skarżącego mieszkania, będącego jednocześnie miejscem prowadzenia działalności gospodarczej. Wywołany tym zdarzeniem stres i silna depresja nie pozwalają skarżącemu na podjęcie pracy umożliwiającej wynajęcie mieszkania i utrzymanie. Skarżący wskazał również, iż dobrowolnie przekazuje kwoty około 500 zł miesięcznie na utrzymanie uczęszczającej do liceum córki, która wraz z żoną skarżącego mieszka w L.. Wnioskodawca oświadczył, że na skutek krachu giełdowego stracił ponad połowę oszczędności w kwocie 70.000 zł, które ulokował na Giełdzie Papierów Wartościowych, aby jak najszybciej uzyskać środki na zakup mieszkania. Unikając sprzedaży posiadanych akcji i jednostek uczestnictwa w funduszach skarżący zadłuża się u rodziny i znajomych. Ostatecznie skarżący podkreślił, że sytuacja na giełdzie jest niestabilna, i następny krach może spowodować utratę całej zainwestowanej kwoty, co zagraża jego egzystencji. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopię pisma Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla Okręgu Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] października 2009 r. oraz własnego pisma z dnia [...] października 2009 r. do Prezydenta W., z treści którego wynika, iż na skutek eksmisji skarżący uzyskał prawo do zamieszkania w lokalu o powierzchni 18 m2, który jest obecnie wykorzystywany przez niego jako przechowalnia dobytku. Do akt sprawy załączono, na żądanie skarżącego, dokumenty przedłożone wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1186/08. Wynika z nich, że opłaca on miesięcznie czynsz za lokal przyznany na czas określony przez gminę w kwocie 15,28 zł, a podejmowane prace dorywcze są dla niego źródłem dochodu w kwocie 200 – 600 zł, przeznaczanej na utrzymanie dziecka. W dniu 19 grudnia 2009 r. M. S. doręczono wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, szczegółowej informacji o aktualnej wartości posiadanych przez wnioskodawcę jednostek funduszu inwestycyjnego, wierzytelnego odpisu statutu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub aktualnego odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego spółki, której jest udziałowcem, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego a także innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca przesłał do Sądu pismo z dnia 23 grudnia 2009 r., w którym oświadczył, że z powodu spirali zadłużenia u rodziny i znajomych na przełomie lat 2008 - 2009 zmuszony był ze stratą sprzedać akcje i jednostki uczestnictwa za kwotę 12.000 zł. Skarżący przedłożył również kserokopię umowy zbycia jego działów w A sp. z o. o. we W. za cenę 20.000 zł z datą płatności na [...] listopada 2010 r. oraz dokumenty, z których wynika aktualna wartość jego papierów wartościowych – 49.891,73 zł, a także fakt zaciągnięcia u członków rodziny i znajomych pożyczek na łączną kwotę 17.500 zł. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem wniesionego sprzeciwu, w którym skarżący zarzucił naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji z uwagi na pogwałcenie zasady bezstronności, art. 31 ust. 2 Konstytucji poprzez zmuszenie go do tego czego prawo nie nakazuje oraz art. 30 Konstytucji poprzez naruszenie godności skarżącego. Wnioskodawca przytoczył uprzednio wskazywane okoliczności dotyczące jego sytuacji życiowej, która zmusiła go do zainwestowania oszczędności w papiery wartościowe. Podkreślił, że realnie (uwzględniając spadek wartości akcji i jednostek funduszu inwestycyjnego oraz zaciągnięte pożyczki) dysponuje kwotą około 35 tys. zł, co stanowi kwotę niewielką mając na uwadze, że nie jest on objęty ubezpieczeniem, nie gromadzi środków na emeryturę i nie posiada tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Brak też pewności, że skarżący uzyska zapłatę należnej kwoty 20.000 zł wynikającą z umowy zbycia udziałów spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: upsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 upsa prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art. 245 § 1 upsa stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 upsa wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie, częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 upsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. Przy tym ocena sytuacji ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy winna być dokonywana w perspektywie poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, którzy ponieśliby ciężar zwolnienia wnioskującego z ponoszenia kosztów postępowania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powyższych regulacji, Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie kwestionując niewysokiego miesięcznego dochodu skarżącego, Sąd miał na uwadze jednak to, że posiada on znaczny stan oszczędności (49.891,73 zł), który jako majątek łatwy do spieniężenia, stanowi obiektywne źródło środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Przytaczana z kolei przez skarżącego argumentacja, iż sprzedając posiadany majątek faktycznie zrealizowałby stratę wynikającą ze spadku wartości papierów notowanych na giełdzie, nie zasługuje na uwzględnienie. Bez względu na potrzeby majątkowe, zainwestowanie posiadanych środków na giełdzie stanowiło decyzję skarżącego. Niezrealizowane oczekiwania co do wysokości osiągniętego w ten sposób zysku i niegodzenie się przez skarżącego na spieniężenie części tego majątku, nie mogą uzasadniać żądania przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na pozostałych obywateli. Ponadto, skarżącemu przysługuje także wierzytelność w wysokości 20.000 zł, która pomimo, iż jest jeszcze niewymagalna (termin płatności został określony na [...] listopada 2010 r.) również może stanowić przedmiot zbycia. Należy przy tym zauważyć, iż nawet uwzględniając poziom zadłużenia skarżącego (pożyczki na kwotę 17.500 zł), wysokość wymaganego w niniejszej sprawie wpisu od skargi stanowi mniej niż 1% aktualnej wartości pozostałego majątku skarżącego. W świetle tych okoliczności, Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 upsa, warunkujące przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie mogą zmienić również takie podnoszone przez skarżącego okoliczności jak nieposiadanie przez niego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego czy bezrobocie. Nie uzasadniają one bowiem obciążenia pozostałych obywateli koniecznością poniesienia kosztów sądowych w sprawie skarżącego, dysponującego zbywalnym majątkiem o wartości przekraczającej średni roczny dochód obywatela. Ponadto, jak wynika ze zgromadzonego materiału, skarżący posiada zabezpieczone, choć w stopniu elementarnym, potrzeby lokalowe, wobec czego nie może powoływać się na swoją bezdomność. Ostatecznie, należy zauważyć, iż rozstrzygnięcie Sądu nie ogranicza prawa do sądu z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia radcy prawnego. Stosownie do brzmienia art. 6 upsa w razie potrzeby Sąd udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. Wydane orzeczenie nie narusza również, w ocenie Sądu, powołanych przez skarżącego przepisów Konstytucji. Przede wszystkim należy zauważyć, iż przepisy te zostały powołane jako naruszone poprzez wydanie postanowienia referendarza sądowego, podczas gdy Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w zakresie wniosku skarżącego, nie dokonuje weryfikacji tego rozstrzygnięcia, rozpoznając – jak wskazano w powołanym art. 260 upsa – sprawę od nowa, mając przy tym na uwadze zebrany materiał. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.