I SA/Wr 161/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 5.000 zł w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez z zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 5.000 zł. W jego uzasadnieniu podała, że na skutek przeprowadzonych czynności zabezpieczających i egzekucyjnych organu podatkowego straciła możliwość korzystania ze środków pieniężnych oraz prowadzenia działalności operacyjnej. Wskazała, że od początku roku 2014 nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast jej majątek została zabezpieczony lub przejęty przez wierzycieli. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka nie podała żadnych danych. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że wnioskująca spółka w roku 2014 osiągnęła dochód w kwocie 203.824,45 zł (przy przychodach w kwocie 9.838.828,62 zł). Na dzień 31 grudnia 2014 r. aktywa trwałe spółki miały wartość 9.216.713,78 zł, aktywa obrotowe – 4.223.636,89 zł, kapitał własny – 6.424.042,11 zł, zysk netto – 108.762,69 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 17.016.308,56 zł, natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym – 43.224,10 zł. Z przedstawionych w kserokopii dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki wynika, że przymusowemu wykonaniu podlega jej zobowiązanie (należność główna) w kwocie 2.694.595,06 zł. W treści pisma procesowego z dnia 29 marca 2016 r. strona skarżąca zawarła oświadczenie, musiała zwolnić wszystkich pracowników. Zarządzeniem z dnia 11 marca 2016 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona wnioskująca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych również przy wykorzystaniu składników majątku. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych, kwot należności i zobowiązań bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia to, że z dokumentów przesłanych w ramach wykazywania swojej sytuacji majątkowej i gospodarczej uzasadniającej zgłoszony wniosek wynika obciążenie z tytułu należności główniej - 2.694.595,06 zł jej majątku, którego wartość przyjąć można w oparciu o wartość aktywów trwałych spółki - 9.216.713,78 zł, aktywów obrotowych – 4.223.636,89 zł oraz kapitału własnego – 6.424.042,11 zł. Zestawienie tych kwot oznacza, że po wykonaniu ciążącego na spółce zobowiązania w jej dyspozycji pozostanie majątek o wartości pozwalającej na ponoszenie kosztów sądowych. Tym samym wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. dokumentów wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania. Mimo trudnej sytuacji finansowej, będącej konsekwencją decyzji gospodarczych podjętych przez wnioskującą spółkę w ramach obciążającego ją ekonomicznego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, nie wykorzystuje ona wszystkich pozostających do jej dyspozycji możliwości samodzielnego pozyskiwania środków pieniężnych. Oznacza to, że w sprawie nie można, w ocenie referendarza sądowego, przyjąć spełnienia przesłanki przyznania osobie prawnej (wnioskodawcy) prawa pomocy w zakresie częściowym. Dane wynikające z akt sprawy upoważniają wniosek, że posiada ona dostateczne środki (majątek) w celu wygospodarowania kwot koniecznych do poniesienia kosztów sądowych również w sytuacji zaprzestania aktywnego udziału w obrocie gospodarczym. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.