I SA/Wr 1616/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej podatnika za pobrane a niewpłacone zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca A. O. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego żądania wskazała, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieważ znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej spowodowanej brakiem spodziewanych zysków z prowadzonej działalności gospodarczej oraz niespodziewanej odpowiedzialności za zobowiązania spółki, której jest wspólniczką, powstałe przed jej przystąpieniem do niej. Argumentowała dalej, że pozostaje na utrzymaniu siostry, mieszka w jej domu i do czasu uporania się z problemami korzysta z jej pomocy w ponoszeniu kosztów utrzymania domu i wyżywienia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku o dochodach wnioskodawca podał, że jest współwłaścicielem lokalu handlowego o powierzchni 75 m², obciążonego hipoteką przymusową na kwotę 108.751 zł, natomiast jego dochodem jest kwota 422,20 zł uzyskiwana tytułem czynszu za wynajem tego lokalu. W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca przedłożyła dokumenty, z których wynika, że w roku 2013 r. poniosła w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej stratę w kwocie 3.377,03 zł przy przychodach w kwocie 201.661,07 zł. W grudniu 2013 r., styczniu i lutym 2014 r. dokonała dostaw towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 21.500 zł, 24.553 zł i 37.139 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 20.375 zł, 21.431 zł i 34.680 zł, w deklaracji VAT-7 za luty 2014 r. wykazała kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy – 3.187 zł, natomiast na jej rachunku bankowym dokonywane są operacje dotyczące kwot sięgających 7.800 zł. W piśmie procesowym z dnia 16 września 2014 r. skarżąca podała, że jej udział w wyżej wskazanej nieruchomości, o wartości 300.000 zł, wynosi ½, koszty jej miesięcznego utrzymania wynoszą 1.877,83zł, i obejmują również podatek od nieruchomości w kwocie 72,83 zł i opłatę z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w kwocie 605 zł oraz, że prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne dotyczące należności cywilnoprawnych i publicznoprawnych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2013 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracjach VAT za grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej cel. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, A. O. obraca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikającymi z kwoty przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania przedłożonych deklaracji VAT, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego lub przymusowego wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych strony, które zakwalifikować trzeba do kategorii zwykłych i przewidywalnych elementów prowadzenia działalności gospodarczej, posiadania majątku i prowadzenia gospodarstwa domowego. Po trzecie, badając sytuację materialną strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pod kątem spełnienia przez nią wymogów uwzględnienia jej żądania pod uwagę brana jest nie tylko kwota pieniężna posiadana przez nią na utrzymanie siebie, ale również majątek strony, który w drodze wykorzystania lub sprzedaży może być źródłem pozyskiwania kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów utrzymania i kosztów sądowych. Wprawdzie strona skarżąca dysponuje miesięcznie na swoje utrzymanie kwotą 422,20 zł, którą należy uznać za niską wobec potrzeb koniecznego utrzymania jednej osoby, to jednak jednocześnie jest ona współwłaścicielką (w ½) lokalu użytkowego o wartości 300.000 zł ², Dlatego zaliczyć trzeba ten lokal to zasobów majątkowych A. O., których wykorzystanie gospodarcze lub sprzedaż stanowić może źródło pochodzenia kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów utrzymania i kosztów sądowych. Rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania tej nieruchomości, w szczególności jej sprzedaży jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych oraz zachowanie stanu posiadania skarżącej – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A. O. prawa pomocy.