I SA/Wr 1617/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r., 2010 r. i 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący P.O., po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 27.834 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że cały majątek został zabezpieczony na poczet zobowiązania podatkowego wynikającego z decyzji. W rubryce dotyczącej stanu rodzinnego, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie (pow. 100 m2) o wartości 300.000 zł, działkę rekreacyjną o wartości 30.000 zł, udziały o wartości 5.000 zł oraz wierzytelności na kwotę 1.200.000 zł, jest właścicielem samochodu osobowego [...] o wartości 950.000 zł. Wnioskodawca nie wskazał osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie. Zaznaczył, że cały majątek jest objęty zakazem zbycia, wobec czego nie może nim dysponować. Źródłem dochodów wnioskodawcy jest działalność gospodarcza, z której ma stratę – wskazał, że dochód wynosi 0 zł. Jego miesięczne stałe wydatki to 1.000 zł na utrzymanie i 1.036,42 zł na składkę ZUS. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca podał, że 15 grudnia 2015 r. zajęto jego rachunek bankowy, na którym znajdowały się środki w kwocie 29.966,40 zł, przeznaczone na wpis w niniejszej sprawie. Podkreślił, iż był to jedyny rachunek, za pomocą którego mógł prowadzić normalną działalność gospodarczą i który został założony we wrześniu 2015 r. Zostały też zajęte rachunki w [...] i [...], przy czym wnioskodawca nie otrzymał żadnego postanowienia o dokonaniu ww. zajęć. Wyjaśnił, że przy zajęciu rachunku i jego całkowitej blokadzie nie jest możliwe pozyskanie wydruków jego historii. Z kolei banki żądają opłat w wysokości 50-100 zł za każdy miesiąc, a termin sporządzenia wydruków wynosi 14 dni. Wnioskodawca przedłożył kopię pisma potwierdzającego ustanowiony zastaw na samochodzie oraz hipotekę przymusową na nieruchomości gruntowej. Nie przedłożył natomiast zgodnie z ww. wezwaniem: oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze skarżącym oraz źródle i wysokości ich dochodów, kopii zeznania podatkowego za 2014 r., wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z działalności gospodarczej za wrzesień, październik i listopad 2015 r., kopii deklaracji VAT-7 za sierpień, wrzesień i październik 2015 r. oraz szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r. referendarz odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że nie dysponuje majątkiem, który może spieniężyć, gdyż został on w całości zajęty przez organy skarbowe. W kwestii zaś zajęcia rachunku bankowego, na którym posiadał środki przeznaczone za zapłatę wpisu od skargi, skarżący przedłożył odpis zajęcia tego rachunku na kwotę blisko 2.600.000 zł i sporządzony przez skarżącego wniosek o uchylenie owego zajęcia, gdyż nastąpiło ono - jego zdaniem - z naruszeniem prawa. Do sprzeciwu skarżący nie załączył wymienionej powyżej, brakującej dokumentacji i oświadczeń, wynikających z wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 2 zd. drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując niżej wymienione przepisy regulujące kwestię udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei, ustawowe przesłanki uprawniające do przyznania ww. prawa pomocy osobie fizycznej reguluje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę (osobę fizyczną), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a wynika zatem wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania braku możliwości ponoszenia kosztów udziału w sprawie, potwierdzają także przepisy art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Wedle pierwszego z powołanych przepisów (art. 252 § 1 p.p.s.a.), wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie zaś z drugim przepisem (art. 255 p.p.s.a.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. służy zatem weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o jej sytuacji i możliwościach płatniczych. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie – jak prawidłowo uznał referendarz sądowy - zaistniała konieczność wezwania skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. o złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie niezbędnym do oceny wniosku. Zawartość akt sprawy wskazuje jednak, że skarżący przedłożył jedynie oświadczenia i dokumentację, która miałaby uzasadniać brak środków finansowych (zastaw skarbowy na samochodzie; hipoteka przymusowa nieruchomości gruntowej; egzekucyjne zajęcie rachunku bankowego; oświadczenie, że cały jego majątek został zajęty). Skarżący uchylił się natomiast od przedstawienia wymienionych w wezwaniu dokumentów finansowych dotyczących prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i zeznania podatkowego za 2014 rok; zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania; oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze skarżącym oraz o źródle i wysokości ich dochodów. Akta sprawy potwierdzają również, że skarżący nie skorzystał z możliwości ich złożenia wraz ze sprzeciwem. Niewątpliwie analiza brakujących dokumentów i oświadczeń w zestawieniu z już przedłożonymi, pozwoliłaby na dokonanie pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego w ponoszeniu należnych w sprawie kosztów sądowych (wpisu od skargi), a także kosztów jakie pojawią się na późniejszym etapie niniejszego postępowania. Prezentowana przez skarżącego postawa we współpracy z Sądem w zakresie należytego udokumentowania okoliczności i złożenia oświadczeń mających wpływ na ocenę wnioskowanego prawa pomocy, która jest wybiórcza i ograniczona do przedstawienia okoliczności, jakie miałby świadczyć o braku możliwości partycypowania w kosztach sądowych, skutkować musiała uznaniem przez Sąd, że nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący musi osiągać przychody i ponosić koszty jego uzyskania, skoro stwierdził w formularzu wniosku, że odnotowuje stratę. Wyjaśnić przy tym należy, że dla oceny zdolności płatniczych strony, fakt odnotowywania straty w prowadzonej działalności gospodarczej, w przeciwieństwie do wysokości osiąganych przychodów, nie ma żadnego znaczenia. Wątpliwości Sądu budzi także oświadczenie skarżącego, że wystarczająca jest dla jego utrzymania i ponoszenia kosztów za mieszkanie o pow. 100 m2, jest kwota 1000 zł miesięcznie. W kwestii zaś ustanowionego na samochodzie [...] zastawu bankowego, stwierdzić należy, że owy zastaw nie uniemożliwia korzystania z niego. Podobnie, zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego na kwotę blisko 2.600.000 zł, także nie pozbawia skarżącego możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Wprawdzie kwota ciążącego na skarżącym długu na rzecz organu podatkowego jest znaczna, to jednak w sytuacji, gdy Sądowi nie jest znany pełen obraz sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego, okoliczność ta nie może stanowić jedynej i przesądzającej podstawy dla udzielenia prawa pomocy. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania sądowego, powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Tymczasem skarżący, pomimo twierdzenia, że nie ma możliwości ponoszenia kosztów sądowych, nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w takim położeniu majątkowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.