I SA/Wr 1621/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. i B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta W. ustalającej podatek od nieruchomości na 2006 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł E. i B. K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podali, że w stosunku do ich majątku, na który składają nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni 5,6 ha, prowadzona jest egzekucja komornicza, natomiast ich dochodem jest "zasiłek" skarżącego w kwocie 700 zł oraz wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie 1.300 zł. Nadto oświadczyli wnioskodawcy, że w latach 1990 – 2000 byli "jednymi z najbogatszych ludzi na d. ś.", natomiast obecnie mają zadłużenie w kwocie 2.500.000 zł i zaległości w regulowaniu opłat za media. W dniu 27 stycznia 2012 r. skarżącym doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących ich stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego, w tym kserokopii ich zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010, wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z prowadzonej działalności gospodarczej za październik, listopad i grudzień 2011 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącej oraz historii ich rachunków bankowych. Wezwanie to zawierało pouczenie, że brak odpowiedzi skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych z akt sprawy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przesłali pismo procesowe z dnia 1 lutego 2012 r., w którym ponowili wcześniejszą argumentację, a nadto wskazali na przyznanie im prawa pomocy w innych sprawach oraz konieczność przedłużenia terminu do przesłania ww. dokumentów o "14-21 dni". Jednocześnie przesłali kserokopie dokumentów świadczących o ich zadłużeniu i prowadzeniu w stosunku do ich majątku postępowania egzekucyjnego. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywowali swoje żądanie, a nadto nie dostarczyli informacji wskazanych w wezwaniu przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawili innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, że ich aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Nie uczynili tego również w terminie wskazanym przez siebie w treści pisma procesowego z dnia 1 lutego 2012 r. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawców, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym w dniu 27 stycznia 2012 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku i w piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2012 r. oraz z przesłanych dokumentów. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżących oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, w ocenie referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku i dalszej argumentacji skarżący ograniczyli się jedynie do przedstawienia takich okoliczności, które mogły świadczyć o ich złym stanie majątkowym: braku wystarczających dochodów i majątku podlegającego spieniężeniu. Uchylili się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o ich sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w wezwaniu. Znamienne jest w tym kontekście stwierdzenie skarżących o ich statusie majątkowym z lat 1990 - 2000 oraz uchylenie się przez nich od przedłożenia dokumentów, których treść pozwalałaby na ocenę ich rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej. Istotny walor dla oceny rozpoznawanego wniosku miały informacje wynikające z zeznań podatkowych skarżących, historii ich rachunków bankowych oraz zaświadczenia o wynagrodzeniu skarżącej i księgi podatkowej skarżącego, które pozwoliłyby na dokładniejsze ustalenie obecnej sytuacji materialnej wnioskodawców. Brak tych informacji uzasadnia wniosek o braku wykazania przez skarżących ziszczenia się w ich sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasadne jest powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżący mimo wezwania nie przedstawili dokumentów dotyczących ich dochodów, zasobów majątkowych i wydatków gospodarstwa domowego, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości wygospodarowania przez kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy, i w konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.