I SA/Wr 1645/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpatrywanej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 400 zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania strona wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, na jej utrzymaniu pozostaje syn (ur. w 1991 r.), źródłem jej dochodów jest działalność gospodarcza, jednak nie jest w stanie pokryć z tego dochodu kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Wnioskująca podała, że średni miesięczny dochód z działalności w 2010 r. wynosił 6.760 zł. Dodatkowym źródłem dochodów jest renta, obecnie w kwocie 727 zł. Stałymi wydatkami w gospodarstwie domowym są koszty utrzymania mieszkania (350 zł) oraz raty kredytu bankowego w CHF, w wysokości od 3.000 zł do 3.200 zł. Strona podkreśliła, że aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne co do zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., w wysokości 33.418 zł. Poza tym ostatecznymi decyzjami określone zostały zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 .r w wysokości 120.332 zł oraz w podatku od towarów i usług za 2006 r. – 11.649 zł. Zobowiązania te zostały przez organ podatkowy rozłożone na raty po 5.000 zł, a w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień – po 10.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że strona posiada ¼ domu o powierzchni 394 m2, w którym jest prowadzona działalność gospodarcza (pokoje gościnne), nieruchomość rolną (3,24 ha) i 3 lokale usługowe, w tym w jednym ½ udziału. Na wezwanie referendarza sądowego nadesłane zostały następujące dokumenty: zeznanie podatkowe skarżącej za 2010 r., wydruk z księgi podatkowej za wrzesień, październik i listopad 2011 r., kopia decyzji o wysokości renty, wydruki historii rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą za wskazane wyżej miesiące, kopie decyzji przyznających ulgę podatkową o rozłożeniu zobowiązań na raty, kopia dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki [...], rocznik [...] oraz zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków. Z powyższych dokumentów wynika, ponad wskazane we wniosku okoliczności, że skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w łącznej kwocie 497.024 zł i dochód – 81.147,42 zł. Do końca listopada 2011 r. przychód z działalności wyniósł narastająco 500.043,98 zł, a strata 414,26 zł. Na wydrukach historii rachunku bankowego odnotowane zostały m.in. wpłaty własne strony skarżącej, w kwocie m. in. 10.000 zł (operacja z dnia 20 października 2011 r.), przelew z własnego rachunku bankowego z dnia 14 września 2011 r. kwoty 28.000 zł oraz inne operacje, głównie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia 4 stycznia 2012 r. i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W jego motywach wywiodła, że w kwestionowanym postanowieniu wzięto pod uwagę jedynie przychody, bez uwzględnienia ponoszonych przez stronę kosztów (m.in. zwrot zaciągniętych kredytów i pożyczek, koszty bieżącego utrzymania, czy spłata wykonalnych zobowiązań). Zdaniem skarżącej, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest wnikliwej analizy sytuacji finansowej i życiowej strony, które doprowadziły do błędnego wniosku, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżąca przesłała dokumenty, z których wynika, że w listopadzie i grudniu 2011 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 28.436 zł i 67.915 zł, natomiast w styczniu 2012 r. odpowiednio 24.461 zł oraz wykazała za styczeń 2012 r. kwotę nadwyżki podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 15.632 zł. Z dokumentów wynika również, że w okresie od listopada 2011 r. do stycznia 2012 r. skarżąca i jej syn dokonywali znacznych wpłat na rachunek bankowy skarżącej. Jako znane z urzędu wskazać należy, że na dzień wydania niniejszego postanowienia skarżąca zobligowana jest do uiszczenia wpisów sądowych w trzech sprawach (zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Wr 1644/11, 1645/11 i 1709/11), w łącznej kwocie 3.403 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl natomiast art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag i po ocenie przedstawionego przez skarżącą materiału dowodowego, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku, jego zdaniem bowiem strona skarżąca nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że wnioskująca taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu w łącznej kwocie ok. 7.487 zł (brutto) miesięcznie, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga również, że niniejsza sprawa związana jest z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy - mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością - istotne dla oceny zasadności tego żądania, jest prowadzenie przez stronę działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów za 2010 r. w wysokości 497.024 zł oraz za 2011 r. w wysokości 500.043,98 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą skalę, co wynika z przedłożonych kserokopii miesięcznych deklaracji VAT. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała tylko w listopadzie i grudniu 2011 r. oraz styczniu 2012 r. zapłatę w łącznej kwocie 120.812 zł, tzn. że była i nadal jest w stanie wypracować kwotę pieniężną konieczną do uiszczenia wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku zdolności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dane wynikające z ww. deklaracji świadczą bowiem, że skarżąca dysponuje w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej takimi środkami. Potwierdzają to również operacje dokonywane na rachunku bankowym skarżącej, wynikające z przedstawionych do akt sprawy wyciągów bankowych. Na marginesie jedynie wskazać należy, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu, nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 i art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.