I SA/Wr 1646/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.Ż na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 15 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ślad za skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję E. Z. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżąca podała, że w dniu 5 października 2011 r. odbyła się rozprawa jej rozwodowa, aktualnie jedyne źródło utrzymania jej dwuosobowego gospodarstwa domowego, prowadzonego z małoletnim synem, stanowi jej zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 597,90 zł oraz alimenty zasądzone w kwocie 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała strona, że jest właścicielką domu o powierzchni 250 m², który jest obciążony hipoteką przymusową oraz, że posiada z tytułu dziedziczenia udział ½ w prawie własności mieszkania o powierzchni 39m², również obciążonego hipoteką. Wraz z wnioskiem skarżąca przesłała do akt sprawy kserokopie dowodów wpłat z tytułu opłacania miesięcznego korzystania z mediów w kwocie ok. 608, 18 zł oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. Filia w N.R. z dnia 17 października 2011 r., z którego wynika, że jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 13 listopada 2011 r. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 20 stycznia 2012 r. w kwocie 597,90 zł. W dniu 27 grudnia 2011 r. skarżącej doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego, w tym kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i informacji o posiadanych przez nią lokatach bankowych. Z akt sprawy wynika, że w skarżąca nie zareagowała na to wezwanie. Zarządzeniem z dnia 20 grudnia 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 20.491 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła informacji wskazanych w wezwaniu przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym w dniu 27 grudnia 2011 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku oraz akt sprawy. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, w ocenie referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich okoliczności, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym: braku wystarczających dochodów i majątku podlegającego spieniężeniu. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w wezwaniu. Sytuację materialną strony skarżącej ocenianą z punktu widzenia spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy należy, zdaniem referendarza sądowego, ustalać nie tylko na podstawie aktualnej wysokości jej dochodów ale również z uwzględnieniem jej wcześniejszych dochodów, dzięki którym skarżąca mogła poczynić oszczędności i obecnie dysponować zasobami koniecznymi do ponoszenia kosztów sądowych. Zasadne jest powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła dokumentów dotyczących dochodów i zasobów majątkowych (zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i informacji o posiadanych przez nią lokatach bankowych), dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości wygospodarowania przez nią kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych z zasobów majątkowych zgromadzonych przed zarejestrowaniem jej jako osobę bezrobotną. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.