I SA/Wr 1649/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od gier z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych za sierpień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.714 zł A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, prowadzone są wobec niej liczne postępowania egzekucyjne, w ramach których doszło do zajęcia jej rachunków bankowych oraz posiadanych udziałów w innej spółce kapitałowej oraz, że podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych poprzez obniżenie kosztów funkcjonowania firmy. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała strona skarżąca, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi – 1.117.500zł, wartość jej środków trwałych – 21.546.013,40 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu – 3.627.945,39 zł, natomiast stan jej rachunku bankowego – 2,45zł. Z przesłanych w załączeniu do wniosku oraz na wezwanie dokumentów wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że strona w roku 2009 osiągnęła dochód w kwocie 5.480,722,17 zł (przy przychodach w kwocie 577.232.543,02 zł), w roku 2010 poniosła stratę w kwocie 2.660.156,54 zł (przy przychodach w kwocie 223.516.354,06 zł), natomiast w lipcu, sierpniu i wrześniu 2011 r. zrealizowała dostawę towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 11.949.507 zł, 11.895.652 zł i 12.285.696 zł; w pierwszym półroczu 2011 r. spółka poniosła stratę w kwocie 2.710.841 zł (przy przychodach w kwocie 82.699.694 zł i kosztach ich osiągnięcia w kwocie 85.136.132 zł, do których zaliczyła amortyzację w kwocie 2.257.902 zł), na dzień 30 czerwca 2011 r. realizowała ona inwestycje długoterminowe o wartości 19.929.537 zł i inwestycje krótkoterminowe o wartości 842.409,01 zł, posiadała wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych na łączną kwotę 1.674.537 zł, jej kapitał (fundusz) zapasowy miał wartość 37.348.731 zł, pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe – 1.965.434 zł, natomiast w jej kasie i na jej rachunkach znajdowała się kwota 380.675,01 zł. W aktualnie toczących się przed Sądem postępowaniach ze skargi spółki (sygn. akt od I SA/Wr 1088/11 do I SA/Wr 1091/11 i I SA/Wr 1478/11) uiściła ona wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 2.500 zł. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r., doręczonym stronie skarżącej w dniu 2 stycznia 2012 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy. We wniesionym w terminie sprzeciwie od wyżej wskazanego orzeczenia referendarskiego strona skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca wywiodła, że decydujące znaczenie przy ocenie jej sytuacji materialnej winien mieć stan jej rachunku bankowego, wykazujący debet, decyzją z dnia 7 października 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w Warszawie cofnął w całości jej zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 172 punktach gier na terenie województwa mazowieckiego, co spowodowało "drastyczne" zmniejszenie przychodów, jej majątek, składający się z automatów do gier, nie podlega spieniężeniu i nie umożliwia uzyskania kredytu. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przesłał do akt sprawy deklaracje podatku od towarów i usług VAT-7 za wrzesień, październik i listopad 2011 r. oraz historii rachunku bankowego spółki. Z dokumentów tych wynika, że we wskazanych miesiącach dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 12.285.696zł, 8.532.834 zł i 12.218.203 zł, natomiast na jego rachunku bankowym w okresie od dnia 30 września 2011 r. do dnia 30 grudnia 2011 r. pozostawała kwota 2,45zł. W sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W konsekwencji zgłoszone w sprzeciwie żądanie zmiany postanowienia referendarskiego z dnia 28 grudnia 2011 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżącej spółki stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę, która nie znajduje jednak odzwierciedlenia w obrotach na jej rachunku bankowym wedle przedłożonych wyciągów, i to mimo deklarowanego przez stronę pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała we wrześniu, październiku i listopadzie 2011 r. zapłatę w kwocie łącznie 33.036.733 zł, to znaczy, że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, i wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Potwierdza to wysokość prowadzonych inwestycji długo- i krótkoterminowych, które wymagają od strony realizowania na bieżąco płatności. Świadczy o tym również fakt uiszczenia przez spółkę w ww. sprawach wpisu sądowego w łącznej kwocie 2.500 zł, przewyższającej kwotę wpisu sądowego od skargi należną w sprawie. Wobec takich stwierdzeń nieuzasadnione było dalsze badanie wystąpienia w stanie faktycznym, wynikającym z oświadczeń i dokumentów złożonych przez spółkę, przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Zdaniem Sądu posiadanie środków pieniężnych znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej. Jest ono naturalną i przewidywalną cechą tej aktywności podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Przy tym zauważyć trzeba, że koszty spółki z tytułu amortyzacji wyniosły w pierwszym półroczu 2011 r. 2.257.902 zł. Podkreślenia wymaga, że amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, tzn., że nie pociąga za sobą wydatków w bieżącym okresie. Jest także źródłem finansowania inwestycji restytucyjnych. Z pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka trwałego są stopniowo zaliczane w koszty poszczególnych okresów, co pozwala, przynajmniej teoretycznie, zgromadzić fundusze na zakup nowych środków trwałych po całkowitym zamortyzowaniu starych. Nadto, jak wynika ze złożonych dokumentów mimo ujemnego wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy realizuje ona inwestycje o łącznej wartości 20.771.946,01 zł i posiada fundusze zapasowe i rezerwowe w łącznej kwocie 39.314.165 zł. Świadczy to o dysponowaniu przez nią wolnymi środkami, co należy podkreślić, o wartości wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe i to pomimo pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Do istotnych powodów, o których mowa wyżej, nie sposób również zaliczyć cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 172 punktach gier na terenie województwa mazowieckiego. Wynik porównania wielkości obrotów spółki – wynikających z deklaracji VAT-7 – przed i po cofnięciu tego zezwolenia nie pozwala na przyjęcie wniosku strony o "drastycznym" zmniejszeniu się jej przychodów. Poziom sprzedaży spółki pozostaje bowiem w tych okresach porównywalny. Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, że uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Nadto wynik finansowy skarżącej spółki za rok 2009 (dochód w kwocie - 5.480,722,17 zł) pozwalał na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). Dla tych względów, na podstawie powołanych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.