I SA/Wr 1704/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Semiczek, Protokolant Sekretarz sądowy Anna Terlecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 r. przy udziale sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz J. P. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Odpowiadając na wniosek J. P. z dnia 9.03.2016 r. organ egzekucyjny – Prezydent Miasta W., postanowieniem z dnia 31.03.2015 r. (nr [...]) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wskazywana przez zobowiązanego podstawa umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 978 z późn. zm., dalej "u.p.e.a.") nie zachodzi, gdyż wbrew twierdzeniom wniosku, nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r. Organ egzekucyjny podniósł, że w świetle art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm., w skrócie "O.p."), do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego dochodzi na skutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek. W niniejszej sprawie, bieg przedawnienia przerwało zajęcie praw majątkowych z tytułu przekazów pocztowych u dłużnika zajętej wierzytelności – Poczty Polskiej S.A. w dniu 25.05.2010 r. Zobowiązanemu doręczono zawiadomienie o zajęciu w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), ze skutkiem na dzień 10.06.2010 r. Kolejnym środkiem egzekucyjnym było zajęcie rachunku bankowego w Banku Handlowym S.A. w dniu 15.11.2011 r. Także w tym przypadku, zawiadomienie podatnika (zobowiązanego) o zastosowaniu środka egzekucyjnego zostało dokonane w trybie art. 44 K.p.a. W złożonym zażaleniu J. P. podniósł, ze nie został zawiadomiony o zastosowaniu środków egzekucyjnych, a zatem przerwanie biegu przedawnienia nie nastąpiło. Ponadto strona podniosła, że nieprawidłowo wyegzekwowano kwotę 5.232 zł, zajętą z naruszeniem prawa u trzeciodłużnika Poczty Polskiej S.A. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia 22.06.2015 r. (nr SKO [...]) utrzymało w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie decyzja Prezydenta Miasta W. z dnia 6.07.2009 r. (nr WBiF.DDG.3110.3-148/2008) została doręczona w dniu 10.07.2009 r., a termin płatności podatku (zgodnie z art. 47 § 1 O.p.) upływał w dniu 26.07.2009 r. Z uwzględnieniem przepisu art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości przedawniało się więc z dniem 31.12.2014 r. W konsekwencji, dokonane w dniu 25.05.2010 r. zajęcie wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności - Poczty Polskiej S.A., przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, gdyż o zastosowaniu środka egzekucyjnego J. P. został zawiadomiony w trybie art. 44 K.p.a. (doręczenie ze skutkiem na dzień 10.06.2010 r.). Od dnia (26.05.2010 r.) następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny termin przedawnienia rozpoczął bieg na nowo i nominalnie upływał z dniem 26.05.2015 r. Oceniając zgodność z prawem kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia, związanego z dokonaniem zajęcia wierzytelności u dłużnika wierzytelności – Banku Handlowego S.A., Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że wbrew stanowisku organu egzekucyjnego, nie doszło do prawidłowego zawiadomienia zobowiązanego w dniu 8.12.2011 r. o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki wynikało, że doręczyciel nie odnotował daty pozostawienia stronie pierwszego zawiadomienia (awiza). Informacji takiej nie zawierała również koperta zawierająca zawiadomienie o zajęciu, co nie pozwalało na przyjęcie, że spełnione zostały wszystkie wymogi skuteczności doręczenia zastępczego określone w art. 44 K.p.a. Niemniej jednak doręczenie powyższego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nastąpiło w innej dacie, a przy tym przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (które po przerwaniu przedawniało się z dniem 26.05.2015 r.). Jak wynika z pisma z dnia 7.04.2015 r. (nr [...]) Urzędu Miejskiego w W., organ egzekucyjny doręczył w dniu 10.04.2015 r. stronie szereg dokumentów związanych z egzekucją, w tym między innymi zawiadomienie o przedmiotowym zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W sumie więc doszło do powtórnego przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, które od dnia 26.11.2011 r. zaczęło biec na nowo i zakończy swój bieg z upływem 26.11.2016 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. P. zarzucił, że z uwagi na stałą obecność jego oraz ojca pod adresem, na który dokonywane są doręczenia, nie było możliwe i nie wynika to z akt sporawy, ażeby doręczyciel (w sposób niezauważony) dokonywał faktycznie próby doręczenia korespondencji. Strona podniosła, że znajdujące się w aktach sprawy opisane koperty wraz z dokumentami zwrotnego potwierdzenia odbioru nie stanowią wiarygodnego dowodu próby doręczenia. Skarżący podniósł, że każde doręczenie pisma lub próba doręczenia powodują określone koszty, które powinny być odnotowane (zaewidencjonowane) w zestawieniu kosztów egzekucyjnych. Tymczasem otrzymane od organu karty rozliczeniowe egzekucji nie zawierają zapisów, które potwierdziłyby poniesienie przez organ kosztów dostarczenia dokumentów zobowiązanemu, co oznacza, że próby doręczenia nie były podjęte. W efekcie tego nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wniosła strona o uchylenie postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 5.04.2016 r. skarżący podniósł, że wieloletnie utrzymywanie zajęcia wierzytelności u dłużnika wierzytelności Poczty Polskiej nie jest zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Procesową płaszczyznę sporu stanowi postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, o co wnioskował skarżący podnosząc zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, organ nadzoru przyjął, że zaległe zobowiązanie J. P. z tytułu podatku od nieruchomości za 2008 r. nadal podlega przymusowemu wykonaniu albowiem bieg przedawnienia tego zobowiązania został przerwany (dwukrotnie) w związku z zastosowaniem dwóch, następujących po sobie środków egzekucyjnych. Co do zasady zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że zastosowanie środka egzekucyjnego prowadzi do przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Tak daleko idący skutek wywołać jednak może nie dowolnie zastosowany środek egzekucyjny, lecz jedynie taki, który został zastosowany w sposób skuteczny, tj. prawem przewidziany i spełnia wymogi przewidziane dla tego środka w u.p.e.a. W tym ujęciu, pojęcie skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego należy odnosić nie tyle do jego efektywności, co właśnie do prawideł zastosowania. Zdaniem Sądu, zarówno uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, jak i analiza akt sprawy nie dają na obecnym etapie sprawy podstaw do formułowania oceny, że środki egzekucyjne na których zastosowanie powołano się w zaskarżonym postanowieniu zostały skutecznie zastosowane (w znaczeniu wyżej podanym), a w konsekwencji, że w sprawie nie doszło do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Pogląd Sądu odnosi się w równym stopniu do kwestii związanych z zastosowaniem konkretnego środka egzekucyjnego, jak i do zupełności materiału dowodowego jakim dysponował organ nadzoru wydając zaskarżone postanowienie. Godzi się w tym miejscu przypomnieć, że orzekanie "na podstawie akt sprawy" w rozumieniu art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie – "p.p.s.a.") oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego aktu bierze pod uwagę jedynie te okoliczności, które z akt sprawy wynikają i które legły u podstaw jego wydania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.03.2014 r., sygn. akt II GSK 146/13, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, w skrócie "CBOSA"). Odnosząc sygnalizowane zastrzeżenia do stanu faktycznego sprawy porządkująco należy wskazać, że prawidłowość zastosowanego w dniu 25.05.2010 r. środka egzekucyjnego skierowanego na egzekucję kwot z przekazów pocztowych adresowanych do podatnika należało oceniać w świetle unormowania art. 92 i art. 89 u.p.e.a., a także, w świetle ogólnej reguły z art. 70 § 4 O.p. w myśl której, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że w egzekucji z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych. Z kolei, z art. 89 § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zgodnie z § 2 zdanie pierwsze tego przepisu, zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu o którym mowa w § 1. W przypadku egzekucji z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych ustawodawca w treści art. 92 zdanie drugie u.p.e.a. przesądził, że za wierzyciela zajętej wierzytelności uważa się adresata przekazu, a za dłużnika zajętej wierzytelności placówkę pocztową w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, która obowiązana jest wypłacić kwotę przekazu adresatowi. W stanie sprawy organ egzekucyjny wprawdzie dopełnił wymogu z art. 89 § 2 u.p.e.a., tj. doręczył placówce pocztowej (właściwej dla podatnika) zawiadomienie o zajęciu pieniężnych przekazów pocztowych adresowanych do skarżącego, niemniej, wyraźnie nie rozważał tego, czy na dzień dokonanego zajęcia placówka pocztowa była w posiadaniu jakichkolwiek pieniężnych przekazów pocztowych (adresowanych do skarżącego), które mogłyby stanowić przedmiot tego zajęcia. Fakt dysponowania przez placówkę pocztową przekazami pieniężnymi adresowanymi do skarżącego (zobowiązanego) nie wynika ani z akt sprawy, ani z treści kontrolowanego postanowienia, tymczasem, okoliczność ta miała, w ocenie Sądu, istotne znaczenie jeśli zważyć, że ustawa egzekucyjna skutek zajęcia wierzytelności pieniężnej w rozumieniu art. 89 § 2 u.p.e.a. łączy z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu ściśle określonej normatywnie kategorii podmiotu, a mianowicie - dłużnikowi zajętej wierzytelności. Z uwagi na nawiązanie ustawodawcy do pojęć zastanych w prawie cywilnym uzasadnionym jest twierdzenie, że dłużnikiem (zajętej) wierzytelności może być jedynie podmiot na którym ciąży obowiązek określonego świadczenia (pieniężnego) na rzecz wierzyciela. Obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności nie może mieć zatem charakteru abstrakcyjnego, lecz powinien być sprzężony z konkretnym przedmiotem świadczenia. W przypadku placówki pocztowej rozważanej jako dłużnik zajętej wierzytelności za przedmiot świadczenia uznać należy kwoty pochodzące z konkretnych przekazów pocztowych kierowanych do zobowiązanego. Wyrażony pogląd znajduje także uzasadnienie w zawartej w treści art. 1a pkt 3 u.p.e.a. ustawowej definicji "dłużnika zajętej wierzytelności" . Zgodnie z tą definicją, przez "dłużnika zajętej wierzytelności" należy rozumieć (ogólnie mówiąc) podmiot, który realizuje, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. Jak należy sądzić, wezwanie organu egzekucyjnego ukierunkowane na realizację obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności powinno zakładać, poza wyjątkiem z art. 89 § 1 zdanie drugie u.p.e.a., istnienie w chwili zajęcia wierzytelności lub prawa podlegającego zajęciu. Powyższe uwagi prowadzą do konstatacji, że zasadniczo (tj. poza wyjątkiem o jakim mowa w zdaniu drugim art. 89 § 1u.p.e.a. który w sprawie nie ma zastosowania), zajęcie wierzytelności obejmuje tylko wierzytelność istniejącą, a za taką należy uznać konkretną wierzytelność, osadzoną w ramach określonego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy zindywidualizowanymi podmiotami, mającą sprecyzowaną treść (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12.06.2007 r., sygn. akt III SA/Wa 4035/06; dostępny na stronie CBOSA). Jak zasygnalizowano, z materiału dowodowego sprawy nie wynika by organ nadzoru w ogóle analizował pod tym kątem kwestię zastosowania środka egzekucyjnego, poprzestając na stwierdzeniu, że placówka pocztowa uznała wierzytelność. Jednakże samego oświadczenia placówki pocztowej (pismo z dnia 25.05.2010 r.) nie można traktować jako dowodu na to, że doszło w ten sposób do uznania konkretnej, tj. istniejącej na dzień złożenia tego oświadczenia, wierzytelności pieniężnej. Uznanie to ma charakter ogólnikowy i nie odnosi się do konkretnych przekazów pocztowych, lecz do zawiadomienia o zajęciu (nr [...]) jako takiego. Na podstawie przedstawionych sądowi akt sprawy nie można jednoznacznie stwierdzić, że dłużnik zajętej wierzytelności niezwłocznie zrealizował zajęcie co mogłoby (pośrednio) potwierdzać, że rzeczywiście był dysponentem wierzytelności w chwili zajęcia. Odpowiednie zapisy w treści tytułu wykonawczego nie są dostatecznie czytelne i nie pozwalają na wyciągnięcie wniosków we wskazanym zakresie. Stwierdzone przez Sąd niedostatki w ustaleniach faktycznych nie pozwalają uznać, że w sprawie zastosowano (w sensie prawnym) środek egzekucyjny w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w rozumieniu art. 92 w zw. z art. 89 u.p.e.a. Ponownie należy podkreślić, że środkiem egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności pieniężnej (tzw. innej - w zakresie omówionym) u dłużnika zajętej wierzytelności, nie zaś skierowanie zawiadomienia o zajęciu do jakiegokolwiek podmiotu, bądź podmiotu który jedynie potencjalnie mógłby być dłużnikiem. Także jako niedostatecznie wyjaśnioną przez organ nadzoru należało uznać kwestię zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. W aktach administracyjnych przekazanych Sądowi brak było dokumentu potwierdzającego fakt doręczenia w dniu 25.11.2011 r. Bankowi Handlowemu S.A. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Trudno zatem stwierdzić, czy w ogóle doszło do takowego zajęcia, jak również, że nastąpiło to w dniu 25.11.2011 r., a zatem jeszcze przed terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego. Dokumentacja aktowa nie pozwala również na przyjęcie, że organ egzekucyjny powiadomił skarżącego (zobowiązanego) o zastosowanym środku egzekucyjnym, czego art. 70 § 4 O.p. wymaga dla przypisania tej czynności skutku w postaci spowodowania przerwy w biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wymaganego warunku nie można, zdaniem Sądu, wyprowadzać, jak twierdzi organ, z samej tylko okoliczności doręczenia skarżącemu (przed upływem terminu przedawnienia) pisma Urzędu Miejskiego w W. z dnia 7.04.2014 r. wraz z załącznikami wśród których znajdowało się zawiadomienie o zajęciu skierowane do Banku Handlowego S.A. (wraz z dowodem doręczenia), skoro, w aktach sprawy brak jest dowodu takiego doręczenia. Dodatkowo należy podnieść, że skarżący kwestionował otrzymanie pełnej dokumentacji egzekucyjnej, co wymagało tym bardziej skrupulatnego udokumentowania doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu. Okoliczności te nakazywały więc uznać za niewyjaśnioną kwestię przerwania biegu przedawnienia na skutek zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wszystkie przedstawione zastrzeżenia Sądu, w powiązaniu ze stwierdzeniem niekompletności materiału dowodowego na podstawie którego orzekał organ nadzoru (także w zakresie potwierdzenia doręczenia decyzji wymiarowej, które rzutowało na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia), nakazywały przyjąć, że stan faktyczny nie został należycie wyjaśniony do podjęcia zaskarżonego postanowienia, skutkującego przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 rok. Stwierdzone nieprawidłowości w zakresie braku ustaleń faktycznych oraz dowolnej oceny materiału dowodowego stanowiły o naruszeniu przez organ przepisów art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ nadzoru zobowiązany będzie uwzględnić przedstawioną w wyroku ocenę prawną. Ponowna analiza kwestii ewentualnego przedawnienia zobowiązania podatkowego winna zostać poprzedzona uzupełnieniem i uporządkowaniem materiału dowodowego stanowiącego podstawę przyszłego rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.