I SA/Wr 1710/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. G. i G. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w kwocie 4.013 zł L. G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wskazała na swoją trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia. Podała, że obecnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i otrzymuje z tego tytułu zasiłek dla bezrobotnych, który w całości przeznacza na pokrycie potrzeb rodziny, w związku z czym nie posiada możliwości uiszczenia wysokiej kwoty wpisu sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała skarżąca, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, żadne z nich nie posiada majątku, natomiast ich dochodem jest jej zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 776,10 zł oraz wynagrodzenie za pracę męża w kwocie 1.680 zł. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad wcześnie podane fakty, że skarżąca w latach 2012 i 2013 uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 33.428,21 zł i 25.746,69 zł, natomiast jej mąż w roku 2012 r. poniósł stratę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 17.162,42 zł (przy przychodzie w kwocie 310.135,76 zł), z innych źródeł (emerytura i praca) uzyskał dochód w kwocie 25.746,69zł, natomiast w roku 2013 r. - dochód z pracy i innych źródeł w łącznej kwocie 16.079,62 zł, natomiast od marca 2014 r. przebywa na zwolnieniu chorobowym. Jako wydatki miesięczne swojego gospodarstwa domowego wskazała skarżąca kwotę 1.790zł, pokrywaną z wynagrodzenia męża oraz własnego zasiłku dla bezrobotnych. Nadto mąż skarżącej wynajmuje lokal mieszkalny znajdujący się w domu będącym miejscem zamieszkania skarżących, pobierając z tego tytułu czynsz w kwocie 500 zł miesięcznie. Z urzędu wskazać trzeba, że L. G. i jej mąż są jedynymi wspólnikami "A" Zakład Remontowo-Budowalny spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W., w której ten ostatni pełni funkcję prezesa zarządu. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powo-łanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie do-świadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Badając sytuację materialną i rodzinną strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pod kątem spełnienia przez nią wymogów uwzględnienia jej żądania pod uwagę brana jest nie tylko kwota pieniężna posiadana przez nią na utrzymanie siebie i swojej rodziny, ale również majątek strony, który w drodze wykorzystania lub sprzedaży może być źródłem pozyskiwania kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów utrzymania i kosztów sądowych. Wprawdzie strona skarżąca dysponuje miesięcznie na utrzymanie swojego dwuosobowego gospodarstwa domowego kwotą nie przekraczającą 2.956 zł (brutto), którą należy uznać za niską wobec potrzeb koniecznego utrzymania takiego gospodarstwa domowego, to jednak jednocześnie jest ona wraz z mężem jedynym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zaliczyć więc trzeba składnik majątku skarżącej i jej męża (skarżącego) – udziały w tej spółce, do zasobów majątkowych wnioskodawcy, których wykorzystanie gospodarcze lub sprzedaż stanowić może źródło pochodzenia kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów utrzymania i kosztów sądowych. Rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania tego majątku (np. jego sprzedaży) jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych oraz zachowanie stanu posiadania skarżącej i jej męża – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania L.G. prawa pomocy.