I SA/Wr 1720/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący H. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że organ podatkowy wydał wobec skarżącego oraz jego żony dwie decyzje ustalające zobowiązania podatkowe. Żona wnioskodawcy uiściła wpis od skargi, natomiast na opłacenie wpisu w niniejszej sprawie zabrakło im środków. Małżonkowie dokonali też wpłaty 3/4 kwoty ustalonych zobowiązań. Wnioskodawca wskazał, że ma na utrzymaniu syna, który uczęszcza do szkoły średniej. Żona miała poważne problemy zdrowotne z układem krążenia i przez rok przebywała na zasiłku rehabilitacyjnym. Ostatnie środki finansowe skarżący przeznaczył na uruchomienie działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPF podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem (ur. w 1993 r.). Posiada niewykończony dom ([...] m2), 1/3 udziału we własności mieszkania ([...] m2), odziedziczonego po rodzicach. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący dodał, że uruchomiona działalność gospodarcza – restauracja - rokuje nadzieje na dochody w najbliższym czasie. Skarżący nie podał, jakie osiąga dochody - w formularzu urzędowym PPF zakreślił całą rubrykę nr 10 dotyczącą dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W rubryce nr 11 dotyczącej innych danych, które wnioskodawca uważa za istotne, skarżący podał, że wraz z rodziną utrzymuje się z prowadzonej restauracji. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego i jego żony, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – p.p.s.a.), nadesłane zostały zeznania podatkowe małżonków za 2010 r., postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości ustalonej zaskarżoną decyzją, wydruk z księgi podatkowej za 2011 r. oraz wydruki historii rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą za listopad i grudzień 2011 r. oraz styczeń 2012 r. Z powyższych dokumentów wynika, że w 2010 r. żona skarżącego uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 39.004,95 zł, a skarżący z działalności gospodarczej 5.880 zł, osiągając dochód w wysokości 743 zł. W 2011 r. działalność gospodarcza, rozpoczęta – jak wynika z wydruku księgi podatkowej – w październiku, przyniosła do końca 2011r. przychód łącznej w kwocie 56.072,51 zł – odpowiednio 11.847,94 zł, 22.245,31 zł i 21.979,26 zł w październiku, listopadzie i grudniu 2011r. Na pokrycie zaległości podatkowych dokonano wpłat 1 grudnia 2011 r. (20.000 zł) i 5 stycznia 2012 r. (20.987 zł.). Na rachunku bankowym odnotowane są operacje m.in. wpłat własnych, rozliczeń opłat za gaz, prąd, abonamentu za telewizję kablową, na ubezpieczenie OC za samochód, wpłat zaliczek kontrahentów skarżącego, itp. Pomimo wezwana – skarżący nie złożył zestawienia ponoszonych miesięcznie przez rodzinę skarżącego wydatków, ograniczając się do stwierdzenia w piśmie dołączonym do przesłanych dokumentów, że wydatki miesięczne jego rodziny uwidocznione są na wydruku rachunku bankowego, a źródłem finansowania – wyłącznie działalność gospodarcza. Powtórzył, że żona jest po ciężkiej chorobie, obecnie bezrobotna, a syn, będący na ich utrzymaniu, uczęszcza do trzeciej klasy szkoły średniej. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem wniesionego w terminie sprzeciwu, w którym skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pomimo przychodu w kwocie ponad 56 tys. zł, osiągniętego przez pierwsze 3 miesiące działalności gospodarczej, tj. przez październik, listopad i grudzień 2011r – nie osiągnął z prowadzonej działalności żadnego dochodu. Z powodu braku jakiegokolwiek dochodu, nie może z kolei liczyć na udzielenie mu kredytu przez bank. Skarżący podniósł także, że nie mogą świadczyć o jego zdolności finansowej odnotowane na wyciągu z rachunku bankowego wpłaty własne w kwotach 4 tys. – 5 tys. zł, albowiem są to wpłaty z utargów, które następnie przekazywane są na konto urzędu skarbowego lub opłat związanych z prowadzeniem działalności i "cele niezbędne, prywatne, ściśle związane z zapewnieniem bytu rodzinie". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W konsekwencji zgłoszone w sprzeciwie żądanie zmiany postanowienia referendarskiego nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wywiedziona w sprzeciwie polemika z uzasadnieniem postanowienia stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Na podstawie art. 245 § 2 i art. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy również, że regulacja zawarta z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Swoje prawo do przyznania ze strony Skarbu Państwa prawa pomocy uzasadnił brakiem wolnych środków pieniężnych oraz brakiem możliwości ich uzyskania. Jednak, jak wynika z akt sprawy (z przedłożonej przez stronę księgi przychodów i rozchodów za 2011r.), skarżący z prowadzonej od października 2011r. restauracji osiąga znaczne przychody, które wyniosły odpowiednio 11.847,94 zł, 22.245,31 zł i 21.979,26 zł w październiku, listopadzie i grudniu 2011r. Roczne przychody skarżącego w przybliżeniu można więc oszacować na nie mniej niż 220 tys. zł. Pomimo deklarowanego w sprzeciwie braku jakiegokolwiek rzeczywistego dochodu, skarżący prowadzi normalną działalność gospodarczą, a z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwu oraz przedłożonych dokumentów nie wynika, iż skarżącemu grozi utrata płynności finansowej i zaprzestanie działalności gospodarczej, nie wynika, że zaprzestał regulowania swoich zobowiązań, toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne lub nie posiada zdolności kredytowej. Wskazać należy na sprzeczność w twierdzeniach skarżącego, który podając, że jego działalność nie przynosi żadnego rzeczywistego dochodu i w związku z tym nie ma możliwości pokrycia kosztów procesu w jakiejkolwiek części, twierdzi jednocześnie, że z działalności tej utrzymuje rodzinę. Wskazać w tym miejscu również należy, że skarżący konsekwentnie odmawia podania rzeczywistych kwot, jakie w miesiącu przeznacza na utrzymanie rodziny, zakreślając odpowiednią rubrykę w formularzu PPF oraz w dalszych pismach ogólnie twierdząc, że wydatki na rodzinę wynikają z wyciągu bankowego i są finansowane z działalności gospodarczej. W istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też postanowienie Wsa we Wrocławiu z dnia 2009-03-09 sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Skarżący nie wykazał zaś, iż nie jest w stanie zaoszczędzić środków na pokrycie kosztów sądowych, które w postępowaniu sądowoadministracyjnym zwykle ograniczają się do wpisu sądowego (w niniejszej sprawie – 1.230,00 zł) oraz nie jest w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów adwokata z wyboru. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.