I SA/Wr 1731/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za rok 2005 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję w kwocie 10.902 zł D. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że jest w trudnej sytuacji finansowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, studiującą córką oraz uczącym się w szkole średniej synem, źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę skarżącej i jej męża w kwocie odpowiednio 1.238,85 zł i 1.240 zł (netto) miesięcznie. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad okoliczności wskazane we wniosku, że skarżąca z rodziną nieodpłatnie zamieszkuje w nieruchomości, do której prawo własności przeniósł mąż skarżącej na pożyczkodawcę w ramach ustanowienia zabezpieczenia wykonania umowy pożyczki z dnia [...] lipca 2009 r., w latach 2013 i 2014 wnioskująca strona i jej mąż uzyskali dochód w łącznej kwocie odpowiednio 33.708,72 zł i 35.814,88 zł, natomiast miesięczne koszty utrzymania ich czteroosobowego gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie co najmniej 3.403,97 zł i obejmują również kwotę 1.072 miesięcznej raty spłaty ratalnej należności sądowych i kwotę 255,50 zł zajęć komorniczych. W piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2016r. skarżąca wskazała, że korzysta z pomocy rodziny. Pismem z dnia 11 grudnia 2015 r. występujący w sprawie radca prawny poinformował o cofnięciu przez skarżącą jego pełnomocnictwa do działania w sprawie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Istotna dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje wątpliwość wynikająca z porównania danych z zeznań podatkowych skarżącej i jej męża oraz wykazywanej kwoty aktualnych ich dochodów, wedle których w całym roku 2013 i 2014 na utrzymanie swojego czteroosobowego gospodarstwa domowego uzyskali kwotę odpowiednio 33.708,72 zł i 35.814,88 zł (brutto), natomiast obecnie ich wynagrodzenie wynosi łącznie 2.478,85 zł (brutto) miesięcznie, oraz kwoty wydatkowanej na miesięczne utrzymanie tego gospodarstwa domowego - co najmniej 3.403,97 zł. Jednocześnie nie korzysta ani skarżąca ani członkowie jej gospodarstwa domowego z pomocy społecznej ani innych form wsparcia państwowego. Oznacza to, że skarżąca posiadała i posiada inne zasoby majątkowe lub źródła (np. przyznana w piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2016 r. pomoc rodziny), z których czerpała i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącą utraty zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na konieczne utrzymanie siebie i swojej rodziny oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżąca nie wykazała w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiada. Znaczenie dla wyżej wyrażonej oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma w sprawie również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu, bez względu na sposób (źródło) tego finansowania oraz okres tego finansowania, udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Ważne w tym zakresie jest to, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.