I SA/Wr 1767/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary porządkowej wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2008 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi; II. w pozostałym zakresie odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 13 grudnia 2007 r. skarżący W. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach swego wniosku skarżący wskazał, że jest zatrudniony na pełen etat i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie netto w kwocie 875,45 zł, podczas gdy posiada dwoje małych dzieci, a wobec jednego z nich zobowiązany jest do uiszczania alimentów w wysokości 400 zł. Nadto skarżący wskazał, iż przed tutejszym Sądem toczą się trzy sprawy z jego skargi, a łączna wysokość wpisów od tychże skarg wynosi 300 zł, co przekracza jego możliwości finansowe. Do wniosku skarżący załączył dokumenty, które potwierdzają powołane okoliczności. Zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2007 r. wezwano stronę skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni od doręczenia powyższego zarządzenia, dowodów świadczących o jego stanie majątkowym i dochodach, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dane zawarte w złożonym formularzu tego wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący sprecyzował, iż wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Nadto oświadczył, iż mieszka u rodziców, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, ponosi miesięczny wydatek na mieszkanie w wysokości 100 zł, 200 zł na artykułu spożywcze, 400 zł tytułem alimentów na małoletniego syna W. oraz przekazuje 200 zł na utrzymanie małoletniego syna T. Skarżący nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych, środków transportu, ani żadnych środków na rachunku bankowym. Skarżącemu przysługują udziały w spółce A. Sp. z o.o. o wartości 247.000 zł, jednakże spółka nie prowadzi działalności, nie posiada majątku ani żadnych środków umożliwiających przeprowadzenie procesu likwidacji. Pomimo osiągania w 2006 r. dochodów w kwocie netto 2.000 zł miesięcznie, skarżący z uwagi na inne konieczne wydatki i zwrot pożyczki, nie mógł poczynić oszczędności. Do złożonego pisma skarżący załączył kserokopię zajęcia wynagrodzenia za pracę na kwotę łączną 3.186,70 zł, wezwanie do zapłaty z dnia 27 listopada 2007 r. na kwotę 181.856,81 zł oraz zarządzenie z dnia [...] o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki A. Sp. z o.o. Z uzasadnienia tego zarządzenia wynika, iż dłużnik wystąpił o zwolnienie go od ponoszenia opłaty sądowej od wniosku o ogłoszenie upadłości, jak zaznaczył jednak Sąd, przepisy prawa nie przewidują takiego zwolnienia dla dłużnika. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2008 r., doręczonym skarżącemu w dniu 31 stycznia 2008 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu wniesionego w dniu 6 lutego 2008 r. (data stempla pocztowego przesyłki), w którym skarżący przytoczył uprzednio podniesione okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, zarobków i wydatków, a nadto wskazał, iż spółka, w której posiada udziały nie posiada żadnego majątku, gdyby zaś taki istniał, zostałby zajęty z uwagi na liczne zobowiązania spółki wynoszące około 1.400.000 zł. Z tych też przyczyn, skarżący nie ma realnej możliwości zbycia udziałów w spółce, gdyż są one bezwartościowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: u.p.p.s.a), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 245 § 1 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie, częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy, obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 u.p.p.s.a., posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie, wymagało wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy tym na uwadze należy mieć, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie sposób bowiem przyjąć, iż skarżący, który posiada stałe źródło dochodu, pomimo iż dochód ten w świetle jego zobowiązań jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący bowiem, jak wynika ze zgromadzonego materiału, nie jest pozbawiony możliwości podjęcia pracy, również pracy dodatkowej, przeciwnie - pozostaje w stosunku pracy i jest zatrudniony na czas nieokreślony, nadto realizuje inne swoje zobowiązania, takie jak alimentacja i ponoszenie częściowych kosztów utrzymania mieszkania. W ocenie Sądu, sytuacja skarżącego pozwala natomiast na przyjęcie, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Sąd uznał, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Jak wskazywano powyżej, skarżący posiada stałe źródło dochodu, jednakże znaczną część uzyskiwanych środków przeznacza na utrzymanie dwójki małoletnich dzieci, przy czym kwoty przekazywane przez skarżącego na ich utrzymanie nie są wysokie. Na uwadze należy mieć również okoliczność, iż przed tutejszym Sądem prowadzone są trzy sprawy z jego skargi, od których wymagany łączny wpis stanowi 300 zł. Skarżący nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć w celu pokrycia kosztów sądowych. Wniosku tego nie zmienia fakt posiadania udziałów w spółce, gdyż jak oświadczył skarżący, brak jest realnej możliwości ich sprzedaży. Spółka nie prowadzi działalności i nie posiada majątku, obciążona jest wysokimi zobowiązaniami, a jej likwidacja nie została przeprowadzona z uwagi na brak środków finansowych na to. W świetle powyższych okoliczności, mając na uwadze również to, iż na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obejmują jedynie wpis od wniesionej skargi, w ocenie Sądu zasadnym jest zwolnienie skarżącego wyłącznie od obowiązku uiszczenia tegoż wpisu. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.