I SA/Wr 1774/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek, Asesor WSA Dagmara Dominik (sprawozdawca), Protokolant Aleksandra Słomian, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 przy udziale - sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia 1 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pobranej przez organ podatkowy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. G. z dnia 26 kwietnia 2007 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 500 (słownie: pięćset) złotych na rzecz strony skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2007 r. skierowanym do Ministra Finansów zażądał zwrotu kwoty 197.927 zł wraz z oprocentowaniem. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca opisuje okoliczności, w jakich doszło do zapłaty ww. kwoty. W jej ocenie pobranie tej kwoty, które miało miejsce w dniu 25 października 1984 r. było bezprawne i nieuzasadnione. Zdaniem podatnika, w trakcie postępowania podatkowego pracownicy organu podatkowego, fałszowali dowody i dokumenty podatkowe. Dlatego też uważa, że wymierzenie podatku w kwocie 197.927 zł odbyło się w oparciu o sfałszowane dowody i żąda jego zwrotu wraz z oprocentowaniem. W dniu 11 marca 2007 r. wniosek został przekazany Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. G. jako organowi właściwemu do jego załatwienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. G. decyzją z dnia 26 kwietnia 2007 r., Nr [...] odmówił zwrotu wraz z oprocentowaniem pobranej przez organ podatkowy w 1984 r. kwoty 197.927 zł (po denominacji 19,80 zł), stwierdzając w oparciu o przepis art. 330 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. zwanej dalej "O.p.") oraz art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), że ewentualne przysługujące stronie skarżącej prawo zwrotu nadpłaty w wysokości 197.927 zł wygasło z dniem 31 grudnia 1987 r. Na skutek wniesionego przez stronę skarżącą odwołania Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G., opierając się na treści art. 165 i art. 165a O.p., jak też przepisów instrukcji nr 3/OR Ministra Finansów z dnia 19 lutego 1987 r. w sprawie wykonywania czynności kancelaryjnych w izbach i urzędach skarbowych oraz treść załącznika nr 2 do zarządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie obsługi kancelaryjnej w izbach i urzędach skarbowych oraz organizacji archiwów i zakresów działania archiwów zakładowych i składnic akt w tych organach, rozszerzonego zarządzeniem nr 8 Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 marca 2004 r. w sprawie rozszerzenia jednolitego rzeczowego wykazu akt izb i urzędów skarbowych, uchylił decyzję organu podatkowego pierwszej instancji i umorzył postępowanie podatkowe. W uzasadnieniu jako przyczynę bezprzedmiotowości postępowania wskazał na brak dokumentów źródłowych, które mogłyby posłużyć do ustalenia stanu faktycznego sprawy, z uwagi na upływ terminu do ich przechowywania. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca wskazała na sprzeczność decyzji organów podatkowych ze stanem faktycznym. Ponowiła swoje żądanie zwrotu kwoty 197.927 zł wraz z oprocentowaniem, powołując się również na okoliczności jej represjonowania za przekonania polityczne. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy zauważyć, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej "p.s.a."), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i formalnym. W niniejszej sprawie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kamiennej Górze naruszają przepisy prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik postępowania. W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że jest poza sporem, że kluczowe znaczenie dla każdego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy tylko, bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Przypomnieć w związku z tym trzeba, że zgodnie z treścią art. 122 O.p. obowiązkiem organów podatkowych jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Powołany wyżej przepis wyraża zasadę prawdy obiektywnej, będącej bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Trzeba zaś pamiętać, że zasady ogólne postępowania podatkowego są integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, przy czym, jak podkreślono w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 O.p. jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą. W przedmiotowej sprawie zarówno organ podatkowy pierwszej instancji, jak i organ podatkowy drugiej instancji naruszyły przepisy prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności naruszyły powołany wyżej przepis art. 122 O.p., bowiem nie przeanalizowały treści wniosku strony dokonując błędnych rozstrzygnięć w sprawie. Nie zauważyły bowiem, że kwota w wysokości 197.927 zł (przed denominacją), której zwrotu żądał skarżący obejmowała nie tylko zobowiązanie podatkowe w wysokości 147.927 zł (przed denominacją) lecz również wymierzoną grzywnę w wysokości 50.000 zł (przed denominacją), która nie mogła być objęta postępowaniem podatkowym. Powyższy charakter wnioskowanej kwoty wynika z akt sprawy tj. dokumentów przedstawionych przez podatnika m.in. postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 22 października 1984 r. czy orzeczenia karnego z dnia 28 listopada 1984 r. Organy podatkowe nie rozważyły również charakteru żądania strony skarżącej. Strona skarżąca za okoliczność uzasadniającą zwrot ww. kwoty uznała sfałszowanie dowodów w sprawie, co powinno tym samym skłonić organy podatkowe do rozważenia wniosku strony w części dotyczącej zobowiązania podatkowego w trybie postępowania nadzwyczajnego tj. wznowienia postępowania podatkowego. Powyższą konkluzję można wyprowadzić z treści art. 240 § 1 pkt 1 O.p., normującego jedną z przesłanek wznowienia postępowania za którą uznano okoliczność, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Ponadto organ odwoławczy umarzając postępowanie podatkowe, dopatrzył się przesłanki bezprzedmiotowości w braku dokumentów źródłowych, powołując się m.in. na przepisy instrukcji Ministra Finansów. Takie postępowanie podatkowe również świadczy o działaniu sprzecznym z powołaną normą Ordynacji podatkowej. Strona skarżąca dysponowała oryginałami dokumentów źródłowych, a zatem brak dokumentów nie był przeszkodą do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Sąd ponadto dopatrzył się naruszenia przepisu art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Przepisy te stanowią, że jednym z koniecznych elementów decyzji jest jego uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Niedopuszczalnym jest powoływanie się w uzasadnieniu decyzji skierowanej do skarżącego na treść przepisów wewnętrznych wiążących jedynie pracowników administracji podatkowej, takich jak: instrukcja Ministra Finansów czy zarządzenia Ministra Finansów. Ponadto uzasadnienie powinno zawierać wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia, czego w sprawie zabrakło. Dodatkowo organy podatkowe naruszyły treść art. 121 § 1 O.p. zgodnie z którym postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Z treści wnoszonych przez skarżącego pism zarówno na etapie postępowania podatkowego, jak też sądowego wynika, że skarżący jest osobą nieobeznaną z przepisami prawa podatkowego, działającą pod wpływem silnego wzburzenia, w poczuciu krzywdy doznanej ze strony administracji podatkowej. Tym bardziej w takim przypadku postępowanie prowadzone przez organy podatkowe wymaga zachowania przez nie szczególnej wnikliwości i staranności. Niewątpliwie żądanie skarżącego dotyczy spraw odległych w czasie, jednakże to nie uprawnia organy podatkowe do lekceważenia żądania strony, a taki wniosek można wywieść z treści zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzająca ją decyzję na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c) p.s.a. orzeczenie o kosztach znalazło swoją postawę prawna w treści art. 200 p.s.a. Organy podatkowe ponownie rozpatrując sprawę powinny rozważyć treść złożonego wniosku przez stronę skarżącą, w oparciu o przedłożone przez skarżącego dokumenty źródłowe. Należy wziąć pod uwagę zarówno charakter kwoty (zobowiązanie podatkowe i grzywna), której zwrotu domaga się skarżący, jak też towarzyszący temu czas w jakim zapłata spornej kwoty nastąpiła. Rozstrzygnięcie zaś zasadności wniosku strony skarżącej powinno zostać zawarte w decyzjach zawierających uzasadnienie prawne i faktyczne tak aby skarżący zrozumiał okoliczności faktyczne i prawne, którymi kierowały się organy w toku załatwienia sprawy.