I SA/Wr 1788/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu strony skarżącej od zarządzenia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 1 października 2007 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie oddalenia jako bezzasadnych zarzutów na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nieziszczenia składek za okres I – V. 2002 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W rozpoznawanej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2006 r. wezwał E. M. - na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193) - do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 3 listopada 2006 r. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. nr [...] z dnia [...] w kwocie 100 zł. Na powyższe zarządzenie E. M. pismem z dnia 8 stycznia 2007 r. wniosła zażalenie domagając się jego uchylenia w całości oraz zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił niniejsze zażalenie jako nie zasługujące na uwzględnienie, pozbawione usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż zaskarżone zarządzenie w zakresie wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. odpowiada prawu. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu żądania przyznania skarżącej prawa pomocy stwierdził, iż rozpoznawanie przedmiotowych wniosków należy do kompetencji właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nadto E. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sporządzony na urzędowym formularzu odrębny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż osiągany przez nią dochód nie pozwala na uiszczenie wpisu, który stanowi 1/6 uzyskiwanego dochodu. Podniosła nadto, iż posiada zadłużenie w ZUS, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym – wymaga leczenia i rehabilitacji. Na jej utrzymaniu pozostaje mąż, który jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 zł. W prowadzonym gospodarstwie domowym dochody osiąga tylko skarżąca z tytułu renty w kwocie 650 zł. Strona dodała, iż w styczniu 2007 r. zakończyła działalność gospodarczą. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu dokumentów wynika, iż małżonkowie, rozliczający się oddzielnie, w 2006 r. uzyskali łączny przychód w wysokości 56.353,09 zł, ponieśli koszty uzyskania przychodów w kwocie 27.645,18 zł i osiągnęli dochód w kwocie 28.707,91 zł. strona nadto przedłożyła zestawienie dochodów i rozchodów, w którym wykazała jako dochód kwotę renty oraz dochód z działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł. Jako wydatki wyliczyła ratę kredytu w kwocie 1.000 zł i podała, że 384 zł pozostaje na konieczne utrzymanie. Z wyciągów posiadanego rachunku bankowego, związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że skarżąca Ne ten rachunek uzyskała dwa przelewy od innych firm, a saldo Ne dzień 31 sierpnia wyniosło (-) 12,55 zł. Nadto przedłożony został także akt notarialny, który dokumentuje dokonanie darowizny 1/10 części użytkowania wieczystego działki i nieruchomości położonej pod adresem zamieszkania strony. Postanowieniem z dnia 1 października 2007 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia doręczono wnioskodawczyni w dniu 12 października 2007 r., która to w dniu 19 października 2007 r. wniosła sprzeciw żądając uchylenia wyżej wskazanego orzeczenia referendarskiego. W uzasadnieniu sprzeciwu przytoczyła treść przepisów art. 245, 252, 255 p.p.s.a regulujących instytucję prawa pomocy, podnosząc, iż z dokumentacji jaką dostarczyła Sądowi wynika, iż za 2006 r. jej przychód wyniósł 31.125 zł, koszty uzyskania przychodu 19.118 zł, a dochód 12.007 zł, przy czym w dochodzie uwzględniona została wypłata zaległej renty w kwocie 7.122 zł. Nadto podniosła, iż z działalności gospodarczej rozlicza się wraz z synem, który uzyskał przychód w wysokości 21.583 zł, podczas gdy koszty jego uzyskania wyniosły 10.591, a dochód wyniósł 10.996 zł. Jednakże z uwagi na fakt, iż syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, to w ocenie skarżącej, uzyskanego przez niego dochodu nie należy łączyć z jej dochodem. Nadto wskazała, iż przy ustalaniu jej stanu majątkowego, nie wzięto pod uwagę stanu jej zdrowia, wysokości wydatków koniecznych, które musi ponieść na utrzymanie siebie i męża, czy też na zakup leków i rehabilitację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia postanowienia referendarskiego z dnia 1 października 2007 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy samej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca wzywana, nie dostarczyła informacji wskazanych przez referendarza sądowego, w tym min. szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania lekarstwa, spłata kredytów) ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Natomiast w sprzeciwie podniosła, iż przy ustalaniu jej sytuacji majątkowej nie wzięto pod uwagę stanu jej zdrowia, wysokości wydatków koniecznych, które musi ponieść na utrzymanie siebie i męża, czy też na zakup leków i rehabilitację. Jednocześnie jednak nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jej wniosku. W konsekwencji Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. W ocenie Sądu podkreślenia wymaga również okoliczność, iż E. M. na urzędowym formularzu wniosku podała, iż jej jedynym źródłem dochodu jest renta, z której utrzymuje siebie i męża, a prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą zakończyła w styczniu 2007 r. Podczas gdy w odpowiedzi na wezwanie Sądu, wskazała jako jedno ze źródeł dochodów, z których pokrywa wydatki, działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w kwocie 1.000 zł. Nadto pomimo wezwania do przedstawienia szczegółowego zestawienia miesięcznego wydatków wraz z dowodami opłat, ograniczyła się jedynie, do wskazania wydatku jakim jest rata kredytowa. Podczas gdy fakt spłaty raty kredytu nie wynika z przedstawionych wyciągów rachunku bankowego. Dodatkowo oświadczyła, iż wraz z mężem nie posiada żadnych nieruchomości, tymczasem z aktu notarialnego wynika, iż posiada udział w prawie użytkowania wieczystego działki położonego na niej pawilonu. Przy czym podkreślenia wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie natomiast strona skarżąca w przedstawionych Sądowi dokumentów przedstawiła rozbieżne dane. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.