I SA/Wr 1844/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2007 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 500 zł (pięćset złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w ślad za skargą A. S. przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że swoją czteroosobową rodzinę utrzymuje z wynagrodzenia z umowy pracę na czas określony w kwocie 1.500 zł (brutto), z której ponosi również wydatki na stałą opiekę lekarską córki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał skarżący, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 78 m², natomiast z załączonych dokumentów wynika, że wraz z żoną w roku 2008 uzyskali dochód w kwocie 22.435 zł, przy czym A. S. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 31.336,90 zł, których uzyskanie obciążały koszty w kwocie 24.773,66 zł, oraz że w kwietniu 2008 r. zaciągnęli kredyt konsumencki w kwocie 20.050 zł. Z przedstawionych na wezwanie wyliczeń wnioskodawcy wynika, że wydatki jego czteroosobowego gospodarstwa domowego w październiku, listopadzie i grudniu 2009r. wyniosły odpowiednio 1.754,72 zł, 1.870,20 zł i 1.912,20 zł (w tym każdorazowo 470 zł raty spłaty kredytu). Z kolei z przesłanego zestawienia operacji na rachunku bankowym żony skarżącego za okres od 7 grudnia 2009 r. do 8 stycznia 2010 r. wynika, że skarżący otrzymał wynagrodzenie za pracę za grudzień 2009 r. w kwocie 1.744,40 zł, natomiast za styczeń 2010 r. w kwocie 1.940 zł, oraz że z tytułu świadczeń rodzinnych Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w grudniu 2009 r. przelał na jego konto kwotę 182zł. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2010 r. A. S. oświadczył, że nie posiada lokat bankowych. Z urzędu przywołać trzeba dwie okoliczności: po pierwsze, zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2009 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi na oznaczoną w sentencji decyzję w kwocie 2.000 zł; po drugie w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 2/09, I SA/Wr 3/09, I SA/Wr 4/09 oraz I SA/Wr 5/09 oraz I SA/Wr 6/09 skarżący został zwolniony – postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2009 r. - z wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 2.500 zł w kwocie przekraczającej 500 zł i opłatę sądową w tej wysokości uiścił. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, pomimo iż dochód ten w zestawieniu z jej zobowiązaniami jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący bowiem, jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego, nie jest pozbawiony możliwości zarobkowania, również w ramach pracy dodatkowej, przeciwnie - pozostaje w stosunku pracy, a nadto realizuje inne swoje zobowiązania, takie jak spłata kredytu oraz uiszczenie kosztów sądowych (wpis sądowy w łącznej kwocie 500 zł w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 2/09, I SA/Wr 3/09, I SA/Wr 4/09 oraz I SA/Wr 5/09 oraz I SA/Wr 6/09). W tym zakresie należy podkreślić, że sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie uległa zmianie w porównaniu ze stanem przyjętym w postanowieniach referendarza sądowego wydanych w dniu 19 lutego 2009 r. w ww. sprawach. Dlatego aktualna pozostaje ocena jego stanu majątkowego i możliwości wygospodarowania kwot na opłacenie wpisu sądowego w sprawie, wyrażona w powołanych orzeczeniach referendarskich. Skarżący wykazał w niniejszej sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi w kwocie 2.000 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz osób, wobec których ciąży na nim obowiązek alimentacyjny (żona i dwoje dzieci). Świadczą o tym, z jednej strony, wysokość dochodów gospodarstwa domowego skarżącego w roku 2008 i aktualnie uzyskiwane przez niego dochody, natomiast z drugiej strony kwota miesięcznych wydatków na utrzymanie jego czteroosobowego gospodarstwa domowego oraz łączna kwota wykonywanych przez skarżącego zobowiązań publiczno-i cywilnoprawnych. Nawiązując do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, w tym na podstawie informacji znanych z urzędu, stwierdzić trzeba, że skoro w analogicznej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżący rok wcześniej był w stanie uiścić kwotę 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, to będzie on w stanie wspólnie uiścić w niniejszej sprawie identycznej kwocie - tj. 500 zł, tytułem wpisu sądowego od skargi. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.