I SA/Wr 188/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 października 2016 r., I SA/Wr 188/16, o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o prawo pomocy w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z/s we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2012 r. postanawia: odrzucić sprzeciw. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r. WSA we Wrocławiu odrzucił skargę spółki z uwagi na braki w organie uniemożliwiającej działanie spółce. Po doręczeniu tegoż postanowienia spółka, działająca poprzez prokurenta, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 9 sierpnia 2016 r. spółka została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentu wykazującego uzupełnienie braku w jej organach, to jest powołanie zarządu zgodnie z umową spółki, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone na adres spółki 30 sierpnia 2016 r. Zarządzeniem z dnia 7 października 2016 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek spółki bez rozpoznania. Jak wskazał referendarz sądowy, złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi czynność procesową. Zgodnie z oceną Sądu, dokonaną w postanowieniu z 18 lipca 2016 r., spółka nie może dokonywać skutecznie czynności procesowych dopóki nie zostaną uzupełnione braki w organie powołanym do jej reprezentacji na zewnątrz. Spółka natomiast nie uzupełniła tego braku w wyznaczonym terminie. Pismem z dnia 25 października 2016 r. spółka wniosła sprzeciw na zarządzenie referendarza sądowego. Pod sprzeciwem nikt jednak się nie podpisał. Z tego powodu zarządzeniem z dnia 3 listopada 2016 r. spółka została wezwana do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu poprzez podpisanie przez uprawniony organ spółki albo nadesłanie odpisu sprzeciwu podpisanego przez uprawniony organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzuceniu sprzeciwu. W ustawowym terminie strona nadesłała sprzeciw podpisany przez prokurenta. W sprzeciwie podniesiono, że niezasadnie przyjęto w sprawie, że istnieją braki w składzie zarządu spółki uniemożliwiające jej działanie. Podkreślono, że spółka ma ustanowionego prokurenta. Oprócz tego strona odwołała się do orzecznictwa sądowego. Pismem z dnia 28 września 2016 r. strona wniosła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W skardze kasacyjnej spółka podniosła m.in., że od początku trwania postepowania skarżące była prawidłowo umocowana w osobie prokurenta oraz że sąd rejestrowy powołał kuratora dla spółki – L. B. (postanowienie SR dla W. [...] z dnia [...] r., [...]). Postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r. WSA we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną spółki z uwagi na naruszenie przymusu adwokacko-radcowskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw podlegał odrzuceniu. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl zaś art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Artykuł 197 § 2 p.p.s.a. stanowi zaś że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2 p.p.s.a. Według natomiast art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W opinii Sądu, sprzeciw był niedopuszczalny z uwagi na brak zdolności procesowej skarżącej spółki. Sąd pragnie zauważyć, że w sprawie istnieje prawomocne postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2016 r., w którym stwierdzono, że spółka nie mogła działać w sprawie z uwagi na braki w jej organie, tj. zarządzie spółki. Zgodnie natomiast z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zasadniczo zatem Sąd jest związany swoim wcześniejszym stanowiskiem co do zdolności spółki do działania w procesie sądowym. Odstępstwo od tego możliwe jest jedynie, gdyby w sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne, czy doszłoby do zmiany prawa. Z akt sprawy wynika jednak, że sytuacja spółki nie uległa zmianie. Nadal zarząd spółki pozostaje nieobsadzony. Potwierdza to także fakt powołania przez sąd rejestrowy kuratora wobec spółki na mocy art. 42 § 1 ustawy – Kodeks cywilny, wedle którego jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora (postanowienie SR dla W. -[...] z dnia [...] r., [...]). Ustanawiając kuratora dla skarżącej spółki (okoliczność bezsporna) sąd rejestrowy zajął de facto stanowisko zbieżne ze stanowiskiem sądu administracyjnego, że posiadanie przez spółkę prokurenta nie oznacza, że może ona działać skutecznie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Za takim rozumieniem przemawia także fakt, że kurator dla osoby prawnej nie zastępuje organów osoby prawnej, ale jako przedstawiciel ustawowy spółki ma doprowadzić do powołania organów osoby prawnej, a w razie potrzeby postarać się o likwidację osoby prawnej (art. 42 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.). Takie kompetencje kuratora uniemożliwiają uznanie w niniejszej sprawie, że spółka posiada zdolność do czynności do czynności prawnych, a w efekcie zdolność procesową. Dodatkowo należy wskazać, że prawomocne postanowienie sądu rejestrowego o ustanowieniu kuratora wiąże także sąd administracyjny (zob. art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.). Sąd zgadza się z prokurentem, że omawiana kwestia jest rozbieżnie interpretowana zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego. Niemniej jednak zaistniały stan faktyczny sprawy nie pozwala sądowi na przyjęcie, że na etapie rozpoznania sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego spółka posiada zdolność procesową. Zarówno powołanie dla spółki kuratora oraz postanowienie WSA we Wrocławiu o odrzuceniu skargi obligują Sąd do uznania, że w rozpatrywanej sprawie nadal są braki w zdolności procesowej skarżącej spółki. Już tylko marginalnie należy wskazać, że kurator spółki nie jest z mocy prawa upoważniony do reprezentowania spółki w toku procesu. Kurator spółki może działać jedynie w zakresie wskazanym w postanowieniu sądu rejestrowego. W rozpatrywanej sprawie zakres działania kuratora to podjęcie czynności zmierzających do powołania organów osoby prawnej, ewentualnie podjęcie działań likwidacyjnych. Reasumując, Sąd stwierdził, że spółka nie mogła skutecznie wnieść sprzeciwu przez prokurenta spółki od zarządzenia referendarza sądowego. W efekcie Sąd uznał, że wniesiony środek odwoławczy był niedopuszczalny i podlegał odrzuceniu zgodnie z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 260 § 2 p.p.s.a., o czym orzeczono na wstępie.