I SA/Wr 190/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą T. Z. złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania skarżący podniósł, że jego stan majątkowy nie pozwala na uiszczenie opłaty za rozpoznanie skargi, ponieważ posiadane wspólnie z konkubiną nieruchomości obciążone są "hipotekami banków", nie ma on żadnych oszczędności, obciążają go natomiast raty z tytułu umów kredytowych i leasingu w łącznej kwocie 5.133 zł (stan na styczeń 2010 r.) zawartych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, która stale przynosi straty finansowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że wspólne gospodarstwo prowadzi z nieletnim synem i konkubiną, która spłaca zaciągnięte pożyczki kwotą 1.202,42 zł miesięcznie. W kosztach utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy partycypują rodzice. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przesłał kserokopie dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego gospodarstwa domowego. Z dokumentów tych wynika, że w latach 2008 i 2009 odpowiednio skarżący uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.579.405,71 zł i 1.050.946,92 zł ponosząc koszty ich uzyskania w kwocie 1.584.530,05 zł i 1.071.366,33 zł, natomiast jego konkubina w roku 2009 uzyskała dochód w kwocie 12.832,32 zł. T. Z. jest właścicielem samochodu ciężarowego marki [...] (rok produkcji 1987) o wartości rynkowej –wedle oświadczenia - 1.500 zł. Miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego wnioskodawca określił na kwotę 7.900 zł, w tym 1.500 zł przeznacza na spłatę kredytów prywatnych, 4.000 zł – kredytów firmowych oraz 600 zł - należności z kart kredytowych. Zaznaczył jednocześnie, że wszystkie wydatki finansuje w dużym stopniu dzięki pomocy jego rodziców oraz z bieżących wpływów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wypowiedziane zostały umowy kredytowe, natomiast wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Według przedstawionych dokumentów zadłużenie gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 29.338,35 zł, nadto prowadzona jest wobec niego egzekucja (z rachunków bankowych) łącznej kwoty należności głównych z tytułu zobowiązań cywilno- i publicznoprawnych – 8.541.015,90 zł. Konkubina skarżącego korzysta z dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej oraz dokonuje operacji bankowych na jej rachunku bankowym. Strona skarżąca nie przedłożyła mimo wezwania doręczonego w dniu 22 marca 2010 r. uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego i jego konkubinę za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, w których prowadzili działalność. Zarządzeniem z dnia 1 marca 2010 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 17.628 zł. W dwóch pozostałych sprawach zawisłych przed Sądem zarejestrowanych pod sygn. akt I SA/Wr 189/10 i 191/10 wyznaczony został wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 48.386 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy przy tym, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem w sprawie nie przedłożył on, mimo wezwania, deklaracji VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez niego oraz jego konkubinę. Treść tych dokumentów pozwoliłaby ustalić aktualną sytuację źródła jego dochodów. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść skutku. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Za niedopuszczalne zaś trzeba uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wykazanie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego będąca wynikiem zdarzeń z lat poprzednich, sytuacja majątkowa T. Z. i jego rodziny nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jego wniosku. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej skarżącego, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą na dużą, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego osobistego interesu prawnego. Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o dalszym prowadzeniu działalności gospodarczej, która od dwóch lata przynosi straty. Zasadne jest również stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Tylko brak wątpliwości co do sposobu wykazania stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy uzasadnia przeniesienie ciężaru finansowego udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Tymczasem w sprawie skarżący podał, że mimo braku dochodów ponosi koszty utrzymania w kwocie 1.800 zł i spłaty kredytów zaciągniętych na potrzeby prywatne w kwocie 1.500 zł. Oznacza to, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, których nie wskazał uzasadniając swój wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskazana przez wnioskodawcę pomoc finansowa udzielana przez jego rodziców rzeczywiście świadczy o ich partycypacji w kosztach utrzymania jego gospodarstwa domowego, ale z drugiej pozwala na przyjęcie, że jego obciążenie finansowe z tego tytułu ulega zmniejszeniu. Nadto nie przedstawił on wszystkich określonych wezwaniem informacji. W konsekwencji, wobec stwierdzonych sprzeczności w informacjach na temat stanu majątkowego wnioskodawcy oraz braków w wykazaniu jego sytuacji finansowej referendarz sądowy doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazał stosownie do wyżej przedstawionych zasad, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzone rozbieżności oraz braki w wykazaniu aktualnej sytuacji materialnej skarżącego pozwalają bowiem na przyjęcie, że skarżący nie ujawnił swoich rzeczywistych możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Natomiast przedstawione informacje nie pozwalają na zwolnienie go z kosztów sądowych na wyżej oznaczonych zasadach. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.