I SA/Wr 191/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że posiadane wspólnie z konkubiną nieruchomości obciążone są hipotekami. Wnioskodawca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stale straty finansowe. Spłacane raty kredytów i leasingu, które zaciągnął na rozwój działalności wynoszą łącznie 5.133 zł (stan na styczeń 2010 r.). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że wspólne gospodarstwo prowadzi z synem (ur. w [...] r.) i konkubiną. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 i nieruchomość w P.. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro ani jakimikolwiek dochodami. Wnioskodawca dodał, że konkubina prowadzi działalność gospodarczą od [...] lipca 2009 r., która nie przynosi praktycznie żadnych zysków. Spłaca też zaciągnięte pożyczki w łącznej kwocie 1.202,42 zł. Straty finansowe w prowadzonych działalnościach prowadzą do zadłużenia gospodarstwa domowego, które stale rośnie. Przeciwko skarżącemu ponadto są prowadzone egzekucje komornicze. W utrzymaniu gospodarstwa domowego pomagają rodzice. Do wniosku załączone zostały wydruki z księgi podatkowej za miesiące listopad i grudzień 2009 r., zestawienie przychodów i podatków za 2009 r. przedsiębiorstwa prowadzonego przez konkubinę, M. N. wraz z oświadczeniem, że wykazana kwota 9.610 zł jest jedynie sumą osiągniętych przychodów stanowiących podstawę opodatkowania, którą należy pomniejszyć o koszty wynagrodzenia dla pracownika oraz związane z utrzymaniem stanowiska pracy. Załączone zostały też odpisy z ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości, z wykazanymi wpisami o ustanowieniu hipotek na rzecz banków, kopie umów: pożyczki, o kredyty gotówkowe, kredyt obrotowy i leasingu operacyjnego oraz dokumenty potwierdzające prowadzone postępowania egzekucyjne przez komornika oraz w administracji. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przesłał ponadto zeznania podatkowe jego i M. N. za 2008 i 2009 r., pisma dotyczące zaległości w spłacie kredytów, pisma dotyczące wypowiedzenia umów kredytowych i prowadzenie rachunków bankowych, wyciągi z dwóch rachunków bankowych oraz zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków. Z dokumentów tych wynika, że w latach 2008 i 2009 odpowiednio skarżący uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.579.405,71 zł i 1.050.946,92 zł, ponosząc koszty ich uzyskania w kwocie 1.584.530,05 zł i 1.071.366,33 zł. Natomiast M. N. w roku 2009 uzyskała przychód w wysokości 12.832,32 zł. Jeden z rachunków bankowych jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, o czym świadczą wypłaty z niego, drugi natomiast służy do prowadzenia działalności gospodarczej przez konkubinę skarżącego. Z tego drugiego wynika też, że M. N. dysponuje jeszcze jednym rachunkiem bankowym, z którego dokonuje wpłat własnych. Pozostałe dokumenty wskazują, że zadłużenie gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 29.338,35 zł, ponadto prowadzona jest wobec niego egzekucja należności głównych z tytułu zobowiązań cywilno- i publicznoprawnych w łącznej kwocie 8.541.015,90 zł. Z zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego wynika, że wydatki te wynoszą łącznie około 7.900 zł, w tym na media 500 zł, żywność 800 zł, środki higieny 300 zł, przedszkole 200 zł, na kredyty prywatne 1.500 zł, karty kredytowe 600 zł oraz na spłatę kredytów firmowych 4.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że wszystkie wydatki finansuje w dużym stopniu dzięki pomocy jego rodziców oraz z bieżących wpływów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto oświadczył, że jest właścicielem samochodu ciężarowego marki Fiat [...] rocznik 1987, o wartości 1.500 zł. M. N. oświadczyła natomiast, że nie posiada żadnych środków transportu oraz że w 2009 r. korzystała ze wsparcia państwowego na podjęcie działalności gospodarczej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki "Aktywacja bezrobotnych Drogowskaz". Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, wskazując, że we wniosku rzetelnie przedstawił sytuację materialną swoją oraz konkubiny i brak jest podstaw do twierdzenia zawartego w postanowieniu, że dysponuje środkami finansowymi, które nie zostały wykazane. Zwrócił uwagę, że ze względu na zadłużenie gospodarstwa domowego korzysta z pomocy rodziców. Podniósł, że w postanowieniu nie odniesiono się w ogóle do stanu zadłużenia, które obecnie wynosi ponad 8.500.000 zł. Wskazał, że oświadczenie, iż spłacanie zadłużenia w miarę możliwości nie świadczy o dysponowaniu nieujawnionymi środkami pieniężnymi. Obecnie bowiem skarżący nie dysponuje żadnymi rezerwami, co wykazał we wniosku. Podkreślił, że poza tym poinformował również o stanie majątkowym konkubiny. Na wezwanie Sądu przedłożone zostały dodatkowo wydruki z księgi podatkowej za miesiące luty, marzec i kwiecień 2010 r., zestawienie przychodów o podatków firmy M. N. oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego oraz trzech rachunków (w tym jednego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą) i karty kredytowej M. N.. Wynika z tych dokumentów, że przychód z prowadzonej przez T. Z. działalności gospodarczej wyniósł do końca kwietnia 2010 r. 316.662 zł, a dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) – 35.802,95 zł. Z działalności prowadzonej przez jego konkubinę przychód w tym samym okresie wyniósł 13.675 zł, który jest opodatkowany ryczałtem według stawki 8,5%. Wnioskodawca wyjaśnił, że wartości, które wykazał ze swojej firmy, nie odzwierciedlają rzeczywistego dochodu – księga podatkowa bowiem nie zawiera zobowiązań płatniczych wobec kontrahentów, a towar handlowy w większości przypadków nabywany jest z odroczonym terminem płatności. Ponadto rok 2009 został zakończony stratą i większa część wykazanego dochodu za 2010 r. została przeznaczona na pokrycie i regulowanie zaległości płatniczych wobec dostawców. Na rachunkach należących do skarżącego brak jakichkolwiek operacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 3 i art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych) jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Przede wszystkim wskazać należy, że wnioskodawca osiągał i osiąga do tej pory wysokie przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponoszenie jednocześnie straty lub uzyskiwanie niskich dochodów jest jedynie konsekwencją ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów. Koszty natomiast mogą zostać w miarę możliwości zredukowane. Odnośnie wyjaśnień złożonych przez skarżącego, że księga podatkowa nie wykazuje wszystkich jego zobowiązań względem kontrahentów, zwrócić należy uwagę, że jedyne zobowiązania wykazane przez skarżącego to kredyty i leasing operacyjny. Jeden z kredytów, zgodnie z przedłożonym aneksem do umowy o kredyt obrotowy, powinien być już spłacony z końcem 2009 r. Druga umowa (kredytowej linii hipotecznej) została wypowiedziana w lutym 2010 r. Podając w zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków kwotę kredytów firmowych w wysokości 4.000 zł, nie zostało wyszczególnione, co na nią się składa. Poza tym zauważyć trzeba, że odsetki od kredytów zaciągniętych w związku z prowadzoną działalnością oraz raty leasingu operacyjnego stanowią koszt podatkowy. Dlatego też nieuzasadnione było wskazanie pełnych kwot rat jako wydatkowane z dochodu rodziny skarżącego. Niezrozumiale jest też wyjaśnienie, że towar nabywany jest z odroczonym terminem płatności. Niezależnie bowiem, czy towar jest nabywany przez wnioskodawcę, czy też od niego przez kontrahentów, zawsze po stronie zbywcy powstaje roszczenie zapłaty za nabyty towar. Wierzytelności natomiast również kształtują sytuację majątkową. Co do egzekucji komorniczych, to zauważyć należy, że przedłożone zostały zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z jednoczesnym wezwaniem do zapłaty. Zawiadomienia datowane są na 23 stycznia 2008 r. i 23 stycznia 2009 r. Nie można z nich jednak wywieść, czy egzekucja była podjęta, czy skarżący uiścił żądane kwoty. Brak natomiast informacji i dokumentów o zajęciach dokonanych w tych postępowaniach. Zobowiązania publicznoprawne egzekwowane są w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez zajęcie rachunku bankowego – tak w każdym razie wynika z przedłożonych dokumentów. Przy czym wyciągi z rachunku związanego z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą wykazują brak jakichkolwiek operacji i ujemne saldo. Powyższe ustalenia, przy uwzględnieniu wartości wykazanych w księdze podatkowej obrotów, prowadzą do wniosku, że wnioskodawca przeprowadza transakcje w formie gotówkowej. Co za tym idzie, egzekucja zobowiązań podatkowych dla jego dochodów z działalności gospodarczej nie jest odczuwalna. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków wnioskodawca wymienił, poza kredytami firmowymi, również kredyty prywatne. Nie są jednak dokładnie znane ich kwoty i jakiekolwiek wyjaśnienia, które by pozwoliły wywieść, które z przedłożonych dokumentów dotyczą kredytów prywatnych, które kredytów firmowych. Podsumowując dotychczasowe uwagi, wskazać należy, że na podstawie udzielonych informacji i dokumentów, które miały je potwierdzać, nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistych dochodów i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Co do danych dotyczących zdolności płatniczych M. N., wyjaśnienia wymaga, że uzasadnione było żądanie udzielenia informacji co do jej stanu majątkowego i finansowego. Pozostaje bowiem z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, tym samym ma wpływ na wielkość budżetu domowego i jego wydatkowanie. Zwłaszcza, że również uzyskuje dochody pozwalającej pokrycie części miesięcznych wydatków na utrzymanie tego gospodarstwa. Końcowo podkreślić trzeba, że z treści powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 wynika, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku ciąży na wnioskodawcy, który powinien dochować przy tym szczególnej staranności z uwagi na publicznoprawny charakter kosztów, o zwolnienie z których wnosi. Za taką staranność nie można uznać nadesłania wszelkich posiadanych dokumentów i jedynie ogólnych wyjaśnień, pozostawiając Sądowi kwestie rachunkowe i domysły co do aktualności informacji zawartych w tych dokumentach oraz ich przyporządkowywanie do oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. Taka sytuacja natomiast zaszła w przypadku: danych udzielonych przez skarżącego, który twierdzi, że wydruki z księgi podatkowej nie odzwierciedlają dochodu rzeczywistego; dochodów jego konkubiny składającej oświadczenie, że wykazana kwota zestawienia przychodów i podatków jest jedynie sumą osiągniętych przychodów stanowiących podstawę opodatkowania, którą należy pomniejszyć o koszty wynagrodzenia dla pracownika oraz związane z utrzymaniem stanowiska pracy; licznych dokumentów dotyczących umów kredytowych, ich wypowiedzeń przez banki, wezwań do zapłaty itp. W związku z powyższym uzasadnione było stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanek stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy i dlatego Sąd, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.