I SA/Wr 196/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2014 roku postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przewyższającej 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca spółka, zastępowana przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że na skutek decyzji organów podatkowych, wydanych w postępowaniu zabezpieczającym w 2015 r., spółce zajęto rachunki bankowe, uniemożliwiając tym samym prowadzenie działalności. Spółka zajmowała się obrotem paliwami, co wymagało na bieżąco dokonywania płatności dostawcom. Bez swobodnego dysponowania rachunkami i zgromadzonymi na nich środkami prowadzenie działalności jest niemożliwe od lutego 2015 r. do chwili obecnej. Ponadto w wyniku oszustwa wobec spółki, w 2015 r. komornik wyegzekwował kwotę 1.519.119,57 zł, która następnie została zwrócona na rachunek spółki, przy czym w tym czasie rachunek był już zajęty w związku z zobowiązaniem podatkowym. Spółka nie posiada też majątku, który mogłaby sprzedać lub przedstawić bankowi jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków według stanu za poprzedni rok – 0 zł, a strata w roku 2016 wyniosła 18.858,10 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że spółka na koniec roku 2017 odnotowała stratę w kwocie 6.959,85 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 2.292.787,79 zł, a zobowiązań krótkoterminowych – 3.582.020,91 zł. Do końca stycznia 2018 r. strona również nie uzyskała przychodu i nie dokonała dostaw towarów i usług. Przedłożone zostały nadto dokumenty potwierdzające wysokość zobowiązań spółki i zajęcia egzekucyjne, a także kopia umowy spółki. Spółka ma obecnie tylko jeden rachunek bankowy zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. W ramach finansowanie pełnomocnika, od lutego 2016 r. spółka reguluje na rzecz Kancelarii Radców Prawnych miesięcznie 500 zł netto tytułem świadczonej pomocy prawnej ze środków pochodzących od prezesa zarządu. W związku z tym wynagrodzenie za zastępstwo w niniejszej spawie zostanie uregulowane po jej zakończeniu w kwocie przewidzianej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 zł, która następnie została uiszczona na rachunek bankowy Sądu. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Z uwagi na fakt, że uzasadnienie rozpoznawanego wniosku jest tożsame z uzasadnieniem, które zostało ocenione jako wystarczające dla przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 zł, natomiast strona ta była w stanie uiścić tę kwotę, referendarz sądowy aprobując uzasadnienie postanowienia referendarskiego z dnia 6 lipca 2017 r. ocenił, że wnioskodawca również obecnie nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie przewyższającej 2.000 zł i postanowił przyznać prawo pomocy w tym zakresie. Skarżąca spółka jest w złej sytuacji finansowej i majątkowej, co zostało poparte stosowną dokumentacją finansową. Niemniej jednak, strona nadal nie wykorzystuje wszystkich możliwych sposobów na pozyskanie środków celem partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych choćby w części. Ich pozyskanie jest bowiem możliwe w sposób przewidziany w art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1577 ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 799/11). Powyższe dopłaty są przewidziane również w umowie skarżącej spółki, która w § 9 ust. 1 stanowi, że "Zgromadzenie Wspólników może uchwałą zobowiązać Wspólników do dokonania dopłat w wysokości 1000% objętych udziałów przez każdego Wspólnika". Zgodnie z zapisami w Krajowym Rejestrze Sądowym, w spółce występuje tylko jeden wspólnik (będący jednocześnie prezesem i jedynym członkiem zarządu spółki) z udziałami w łącznej wysokości 5.000 zł, co oznacza, że może on dokonać dopłaty nawet w wysokości 50.000 zł. Niemniej jednak referendarz uwzględnił fakt, że wspólnik jest tylko jeden, a nadto jest to osoba fizyczna. Na tej podstawie uznał, że strona winna pokryć wpis od skargi kasacyjnej, zapewniający kontrolę instancyjną wyrok Sądu, przynajmniej do kwoty 2.000 zł. O możliwości wsparcia finansowego spółki świadczy także fakt regularnego opłacania usług prawnych na jej rzecz przez prezesa zarządu. Powyższe rozstrzygnięcie podyktowane jest tym, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483 ze zm.) – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. W tym stanie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji.