I SA/Wr 1960/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 marca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 1960/15) w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 30 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 marca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 1960/15). Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 30 września 2015 r. (nr [...]) skarżąca B.D. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych deklarując brak środków pieniężnych na pokrycie wymaganych kosztów sądowych. Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni jest jedynym żywicielem rodziny (jest po rozwodzie) i ma na utrzymaniu trzy córki. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia jakie na podstawie umowy o pracę otrzymuje skarżąca (1370,16 zł netto), przy czym, obecnie wynagrodzenie to zajęte jest przez komornika. Odnośnie do posiadanego majątku skarżąca wskazała, że posiada dom o powierzchni ok. 200 m2 (o wartości ok. 500 tys. zł) oraz że nie ma innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Deklarując wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków skarżąca podała, że ponosi wydatki za wodę w kwocie ok. 150-200 zł, za prąd w kwocie 300 zł, za opał w kwocie 500 zł, za śmieci w kwocie 45 zł, za telefon w kwocie 60 zł oraz za telewizję w kwocie 70 zł. Do wniosku skarżąca załączyła kserokopię zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę. W następstwie wezwania skierowanego do skarżącej przez referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie "p.p.s.a.") skarżąca ponad podane wyżej informacje podała, że ma przyznane alimenty na dzieci, przy czym jedna z córek (ur. w 1991 r.) otrzymuje świadczenie alimentacyjne z Funduszu Alimentacyjnego. Zgodnie z przedłożonymi dokumentami, alimenty na młodszą córkę wynoszą 600 zł, a na starszą 500 zł. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika również, że od 19.01.2016 r. skarżąca jest zatrudniona na okres próbny w sklepie Carry na stanowisku sprzedawca, z wynagrodzeniem brutto w wysokości 2.040 zł. Jak wynika z treści umowę o pracę, wynagrodzenie to jest przelewane na konto bankowe. Dodała skarżąca, że jej nieruchomości obciążone są hipotekami, co uniemożliwia zaciągnięcie zobowiązania kredytowego. Odniosła się również do swojej sytuacji rodzinnej podkreślając, że po rozwodzie mąż pozostawił ją ze znacznymi, niespłaconymi zobowiązaniami, nie pozostawiając jakichkolwiek środków na życie. Przedstawione we wniosku dane dotyczące wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków skarżąca uzupełniła dodatkowym zestawieniem, z którego wynika, że łączne miesięczne wydatki skarżącej wynoszą kwotę 2.463 zł. Skarżąca nie przedstawiła dokumentu dotyczącego dochodu przyznanego na najstarszą z córek (ur. w 1990 r.), ani też, wydruków z rachunku bankowego za listopad i grudzień 2015 r. oraz za styczeń 2016 r. Postanowieniem z dnia 9.03.2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią prawa wyrażając ocenę, że wnioskodawczyni nie podała pełnych danych co do swojego stanu majątkowego. Wątpliwość co do rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawczyni referendarz sądowy w szczególności odniósł do niewyjaśnionej przez skarżącą kwestii dochodu jaki uzyskuje najstarsza córka (tj. czy otrzymuje ona świadczenie alimentacyjne lub też inny dochód), a także, braku ujawnienia stanu na rachunku bankowym posiadanym przez skarżącą (oraz ewentualnie przez córki, jeżeli posiadają rachunki). Z zachowaniem terminu skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie jako naruszającego treść art. 245 i art. 246 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej, wykazała ona brak możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie, a żądanie przez referendarza sądowego przedstawienia wydruku z rachunku bankowego, czy informacji o dochodach najstarszej z córek jest nie tylko dla strony niezrozumiałe, ale i wykracza poza ramy określone w ustawie. Dodała skarżąca, że czuje się "upokorzona wykazywaniem swoich niedoskonałości finansowych". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Wnioskując o przyznanie prawa pomocy skarżąca domagała się przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną tego żądania stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w myśl którego, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, odmawiając stronie przyznania wnioskowanego przez nią prawa zasadniczą argumentację oparł na ocenie, że skarżąca nie przedstawiła w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. Sąd ocenę tę podziela, nie stwierdzając tym samym zasadności podniesionych w sprzeciwie zarzutów naruszenia art. 245 oraz art. 246 p.p.s.a. Trzeba zwrócić uwagę, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy trudna sytuacja majątkowa wnioskodawcy wynika z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a nie jedynie, na podstawie wybiórczo przedstawionych przez wnioskodawcę informacji. Ocena zupełności tego materiału mieści się w kompetencjach orzeczniczych referendarza sądowego, który uprawniony jest wezwać wnioskodawcę w trybie art. 255 p.p.s.a. o dodatkowe dokumenty gdy stwierdzi, że informacje przedstawione we wniosku nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, lub budzą wątpliwości. Niewątpliwie, wiedza o stanie rachunku bankowego należącego do osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi jedną z podstawowych przesłanek oceny jej zdolności płatniczych. Pozwala bowiem zweryfikować twierdzenia wnioskodawcy o braku oszczędności, jak również, ocenić wysokość faktycznych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Odnosząc się do samej podstawy prawnej żądania przedłożenia wyciągów rachunków bankowych to nie ma racji skarżąca zarzucając brak umocowania w przepisach prawa do wystąpienia z tego rodzaju żądaniem przez referendarza sądowego. Należy wyjaśnić, że z treści art. 255 p.p.s.a. wynika generalny obowiązek złożenia przez wnioskodawcę (w zakreślonym terminie) dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów, w przypadku, gdy dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do jego oceny, lub budzą wątpliwości. O tym, że pod pojęciem "dokumentów źródłowych w znaczeniu nadanym w treści art. 255 p.p.s.a. należy rozumieć m.in. wyciągi z rachunku bankowego stanowi wprost regulacja z art. 256 pkt 2 p.p.s.a., który wprowadza delegację dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia "rodzajów dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255, oraz okresy, za jakie mają być dokumentowane dane o majątku, dochodach i stanie rodzinnym" wnioskodawcy. Jak wynika z treści tej delegacji, dokumentami tymi mogą być w szczególności "wyciągi lub wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych [...]." W wykonaniu tej delegacji, w § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257) wskazano, że dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, są w szczególności: wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Przy czym, z treści tej regulacji nie wynika jednocześnie, że muszą to być wyciągi z rachunków bankowych należących wyłącznie do wnioskodawcy (osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy). Nie ma zatem racji skarżąca zarzucając brak podstaw do nałożenia na nią obowiązku przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego (skarżącej oraz jej córek, o ile takie posiadają). Za prawidłowe uznaje również Sąd stanowisko referendarza sądowego w zakresie obowiązku wykazania przez skarżącą, czy jej najstarsza córka (ur. w 1990 r.) otrzymuje (i w jakiej kwocie) świadczenia alimentacyjne, czy też inny dochód, względnie, czy posiada status osoby bezrobotnej. Skoro bowiem skarżąca zadeklarowała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z dziećmi, a z informacji zawartych we wniosku wynika, że najstarsza córka skarżącej jest osobą pełnoletnią, to niewątpliwie, potencjalny dochód córki z umowy o pracę, czy świadczenia alimentacyjnego, mógł mieć wpływ na ocenę zdolności płatniczych skarżącej choćby poprzez redukcję obciążeń utrzymania rodziny skarżącej jedynie z jej wynagrodzenia za pracę oraz alimentów otrzymywanych na dwie pozostałe córki. Wymienione okoliczności dawały w łącznej ocenie podstawę do uznania prawidłowości oceny wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego. Z tych względów, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.