I SA/Wr 1979/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w dniu 5 lutego 2014 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu swojego żądania podała strona, że nie prowadzi działalności i nie osiąga dochodów, nie posiada majątku i środków finansowych i nie jest w stanie sama finansować kosztów pomocy prawnej. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wnioskująca spółka wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych - 0 zł, wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok - 0 zł, wysokość jej straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – 0 zł oraz oświadczyła, że nie ma rachunków bankowych. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad informacje zawarte we wniosku, że w latach 2012 i 2013 skarżąca spółka nie wykazała żadnego przychodu ani kosztu swojej działalności. W dniu 5 grudnia 2013 r. wnioskująca strona uiściła tytułem wpisu sądowego od skargi kwotę 200 zł. Z przedłożonej do akt sprawy informacji z dnia 4 grudnia 2013 r. odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika wysokość kapitału zakładowego – 1.280.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadają-cych osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakich-kolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy oso-ba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów po-stępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego (opłat sądowych oraz kosztu profesjonalnego zastępstwa procesowego) stanowi wyjątek od reguły wy-konania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trakto-wanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wskazać powinno się nadto, iż użyte w przytoczonym art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. Pod pojęciem środków w znaczeniu powołanego przepisu prawa należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów postępowania sądowego w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony prywatnego interesu prawnego podatnika. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postepowania sądowego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym. Po drugie, winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów postępowania sądowego w sprawie dotyczącej prywatnego interesu prawnego skarżącej spółki) samodzielnie podjętej decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło przychodu skarżącej spółki. Po trzecie, wątpliwość budzi wykazanie przez spółkę w ramach argumentacji popierającej jej wniosek z dnia 5 lutego 2014 r. o przyznanie prawa pomocy braku "środków" w rozumieniu art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kapitału zakładowego spółki w wysokości 0 zł, podczas gdy z przedłożonej przez spółkę do akt sprawy informacji z dnia 4 grudnia 2013 r. odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika wysokość kapitału zakładowego – 1.280.000 zł. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, co pomiędzy 4 grudniem 2013 r. a 5 lutym 2014 r. stało się z kapitałem zakładowym, którego składniki stanowią oczywiste źródło pozyskiwania środków pieniężnych przez spółkę. Dodatkowo, wątpliwość co do wykazywania przez wnioskodawcę podstaw uwzględnienia jego żądania wywołuje opłacenie przez niego w sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł mimo podania, że nie posiada on żadnych środków pieniężnych i takich nie uzyskał od dnia 1 stycznia 2012 r. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przy-znania skarżącej spółce prawa pomocy.