I SA/Wr 1983/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Zakład Remontowo-Budowlany spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie strona skarżąca A Zakład Remontowo-Budowlany spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W., prowadząca działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.322 zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że na koniec listopada 2013 r. miała ujemny wynik finansowy na skutek wycofania się inwestorów z realizacji robót budowlanych, obniżenia wynagrodzenia za wykonane prace oraz absencji znacznej części pracowników firmy ze względu na zwolnienia lekarskie. Argumentowała dalej, że w postępowaniach sądowych dochodzi zapłaty za wykonane prace. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 50.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 27.225,59 zł – jako wartość jej środków trwałych, kwotę 22.656,33 zł - jako stratę na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz kwotę 0,00 zł - jako stan rachunku bankowego. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w latach 2011 i 2012 skarżąca spółka uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 21.014,32 zł i 1.892,78 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 2.385.019.25 i 1.265.220,53 zł), w październiku, listopadzie i grudniu 2013 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 22.206 zł, 13.408 zł i 29.300 zł, natomiast w roku 2013 jej przychody wyniosły, wedle przedłożonego rachunku zysków i strat, 564.609,44 zł, natomiast strata – 170.439,83 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Istotne jest także prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej na skalę wynikającą choćby z przedstawionych zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwol-nienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę, która nie znajduje jednak odzwierciedlenia w obrotach na jej rachunku bankowym wedle przedłożonego wyciągu. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w październiku, listopadzie i grudniu 2013 r. zapłatę w kwocie łącznie 64.914 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej lub w stanie wygospodarować kwotę pieniężną w celu uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, tj. kwoty 2.000 zł, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo zmniejszenia skali prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zdaniem referendarza sądowego obracanie środkami pieniężnymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyj-nej, na co wskazują kwoty przychodów wnioskodawcy w latach 2011 i 2012 oraz jego aktualne obroty, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnio-skodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Takimi nadzwyczajnymi okolicznościami nie są ponoszenie przez spółkę ciężarów publicznoprawnych i wykonywania jej zobowiązań cywilnoprawnych oraz ryzyko gospodarcze, stanowiące naturalne warunki prowadzenia działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A Zakład Remontowo-Budowlany spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W.prawa pomocy.