I SA/Wr 1983/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2014 r. w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we Wrocławiu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2010 r. postanawia odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2014 r. W sprawie strona skarżąca - A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W., prowadząca działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.322 zł w dniu 6 lutego 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że na koniec listopada 2013 r. miała ujemny wynik finansowy na skutek wycofania się inwestorów z realizacji robót budowlanych, obniżenia wynagrodzenia za wykonane prace oraz absencji znacznej części pracowników firmy ze względu na zwolnienia lekarskie. Argumentowała dalej, że w postępowaniach sądowych dochodzi zapłaty za wykonane prace. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 50.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 27.225,59 zł – jako wartość jej środków trwałych, kwotę 22.656,33 zł - jako stratę na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz kwotę 0,00 zł - jako stan rachunku bankowego. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w latach 2011 i 2012 skarżąca spółka uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 21.014,32 zł i 1.892,78 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 2.385.019.25 i 1.265.220,53 zł), w październiku, listopadzie i grudniu 2013 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 22.206 zł, 13.408 zł i 29.300 zł, natomiast w roku 2013 jej przychody wyniosły, wedle przedłożonego rachunku zysków i strat, 564.609,44 zł, natomiast strata – 170.439,83 zł. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca nie wniosła sprzeciwu od tego orzeczenia. W odpowiedzi na kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi strona w dniu 12 czerwca 2014 r. wniosła na formularzu podpisanym przez prezesa zarządu G. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że rok 2013 zamknęła stratą, ujemny wynik zanotowała również na koniec maja 2014 r. Wskazała, że jej trudna sytuacja finansowa spowodowana jest między innymi wycofaniem się inwestorów z realizacji robót budowlanych, obniżeniem wynagrodzenia za wykonane prace oraz utrudnieniami w funkcjonowaniu spółki na skutek przebywania przez jej prezesa, jedynego członka zarządu spółki, na zwolnieniu lekarskim od dnia 12 maja 2014 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 50.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 12.921,43 zł – jako wartość jej środków trwałych, kwotę 112.744 zł - jako stratę na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz kwotę 0,00 zł - jako stan rachunku bankowego. Z dokumentów przesłanych na wezwanie (pismo przewodnie z dnia 21 lipca 2014 r. podpisane przez prezesa zarządu spółki G. G.) wynika, że w roku 2013 r. skarżąca spółka poniosła stratę w kwocie 101.135,94 zł (przy przychodzie w kwocie 564.611,75 zł) natomiast w marcu, kwietniu i maju 2014 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 51.637 zł, 30.985 zł i 47.967 zł. Z urzędu wskazania wymaga, iż wedle przesłanego przez skarżącą spółkę odpisu aktualnego z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w skład jej zarządu wchodzi dwóch członków: prezes i wiceprezes zarządu, z których każde jest umocowane do składania oświadczeń w zakresie prawi obowiązków majątkowych i niemajątkowych oraz podpisywania w imieniu spółki samodzielnie. Z akt sprawy wynika, że oboje członkowie zarządu działają sprawie. Z akt sprawy wynika, że wiceprezes zarządu spółki – L. G. między innymi podpisała skargę na oznaczoną wyżej decyzję oraz przeglądała akta w dniu 6 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei wedle art. 259 § 3 ustawy procesowej jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, zarządzenia i postanowienia wydane przez referendarza sądowego, mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Z uwagi na fakt, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych został załatwiony w sprawie przez referendarza sądowego odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r., ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie kosztów należało zakwalifikować jako wniosek o zmianę wskazanego prawomocnego orzeczenia referendarza na podstawie art. 165 w zw. z art. 258 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2014 r. zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, natomiast wskazane unormowanie procesowe nie przewiduje przedmiotowego ograniczenia kompetencji referendarza sądowego do rozważenia zmiany wcześniejszego postanowienia, jak to ma miejsce w sprawie, w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy procesowej), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej samej ustawy). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W rezultacie, warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Te same warunki przyznania prawa pomocy odnoszą się również do wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak referendarz sądowy rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 14 kwietnia 2014 r. i winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Okoliczności przesądzające o zmianie tej sytuacji muszą być udokumentowane tak samo starannie i wyczerpująco jak w przypadku okoliczności powoływanych w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to o tyle ważne, że zmiany stanu faktycznego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w wyżej wskazanej drodze muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie tego pierwotnego rozstrzygnięcia. Okoliczności te, wedle stanu na dzień 14 kwietnia 2014 r., zostały ocenione w prawomocnym postanowieniu jako nieuzasadniające przyjęcia, że wnioskująca spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym że uzasadnione jest jej żądanie zwolnienia kosztów sądowych. Stwierdzenie to jest o tyle ważne w sprawie, że strona skarżąca w swoim wniosku z dnia 12 czerwca 2014 r. powołała analogiczne okoliczności do tych, na których oparła swoje pierwotne żądanie. Działając na podstawie powołanych przepisów prawa oraz wywiedzionych z nich zasad, referendarz sądowy ocenił, że treść wniosku strony skarżącej z dnia 12 czerwca 2014 r. oraz załączonych do niego dokumentów nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka zmiany postanowienia z dnia 14 kwietnia 2014 r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona nie wykazała bowiem zmiany na gorsze okoliczności składających się na jej sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Skarżąca spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie prac budowlanych, uzyskuje z tego tytułu stałe wpływy pieniężne. Te ostatnie za marzec, kwiecień i maj 2014 r. r. wyniosły łącznie 130.589 zł, w porównaniu z kwotą 64.914 zł uzyskaną z tego tytułu w październiku, listopadzie i grudniu 2013 r. Utrzymał się również ujemny wynik prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Taki wynik ekonomiczny pozwala skarżącej spółce, na dalsze, tj. przez kolejny okres rozliczeniowy, funkcjonowanie w obrocie gospodarczym. Oznacza to, że sytuacja materialna i zdolność płatnicza spółki nie tylko nie uległy zmianie w porównaniu ze stanem ustalonym i ocenionym w postanowieniu referendarskim z dnia 14 kwietnia 2014 r. w sposób uzasadniający zmianę tego rozstrzygnięcia na jej korzyść, ale poprawiły się i to w sposób dynamiczny na skutek podwojenia jej obrotów w marcu, kwietniu i maju 2014 r. w porównaniu z październikiem, listopadem i grudniem 2013 r., uzasadniając odmowne załatwienie jej żądania. Nie sposób bowiem ocenić podanych przez stronę argumentów za uzasadniające brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania tym bardziej, że w dalszym ciągu, mimo utrzymującego się jej ujemnego wyniku, prowadzi ona działalność gospodarczą generującą koszty wymagające dysponowanie zasobami pieniężnymi (majątkowymi). Dlatego referendarz sadowy postanowił, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji postanowienia o oddaleniu wniosku o zmianę postanowienia referendarskiego z dnia 14 kwietnia 2014 r. Na marginesie referendarz sądowy uznał za stosowne wskazać, że wywody zawarte w uzasadnieniu wniosku dotyczące trudności w funkcjonowaniu skarżącej spółki na skutek przebywania prezesa jej zarządu na zwolnieniu lekarskim nie mogą odnieść zamierzonego skutku, albowiem w skład tego zarządu wchodzi również wiceprezes, który ma umocowanie do samodzielnego występowania w imieniu spółki, natomiast prezes w okresie, w którym wedle oświadczenia pozostawał na zwolnieniu lekarskim dokonywał czynności procesowych w imieniu spółki. Nadto sposób organizacji spółki, również na wypadek niezdolności do wykonywania swoich obowiązków przez osoby powołane do jej reprezentowania, obciąża podmioty, które spółkę tworzyły (udziałowców), a to oznacza, że konsekwencjami decyzji tych podmiotów, w tym niezdolności spółki do prowadzenia działalności gospodarczej na skutek niezdolności członków jej zarządu lub jej prokurentów do pracy i wypracowania kwot pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach spółki nie można obciążać innych, w tym podatników i budżetu państwa.