I SA/Wr 199/04

Dnia 2 lutego 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta (2-imion) Mróz Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Cisek Asesor WSA Marta Semiczek ( sprawozdawca ) Protokolant: Agnieszka Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2004 roku sprawy ze skargi A z siedzibą w W. przy ul. B. [...] , Zakład w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 11 grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za styczeń i luty 2003r. I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 2845,60 zł ( dwa tysiące osiemset czterdzieści pięć zł, sześćdziesiąt gr ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 28 października 2003r. Nr [...] odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za styczeń i luty 2003r. w łącznej kwocie 14.353,97 zł. Pismem z dnia 12 września 2003 r. A Sp. z o.o. zwróciła się z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za styczeń i luty 2003 r. Jako przyczynę wniosku strona podała bardzo trudną sytuację finansową. Spółka - jak poinformowano - nie posiada w chwili obecnej środków finansowych, które mogłyby służyć uregulowaniu zobowiązań wobec Urzędu Miasta. Podatnik wskazał ponadto, iż wyegzekwowanie zapłaty wpłynie niekorzystnie na kondycję Spółki i spowoduje prawdopodobnie utratę miejsc pracy. Organ podatkowy I instancji odmówił stronie umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za styczeń i luty 2003 r. Organ Gminy stwierdził, iż w sprawie nie występują przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej. Od powyższej decyzji A Sp. z o.o. złożyła odwołanie. Strona zarzuciła decyzji naruszenie przepisów art. 67 § 1, art. 121 § 1 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu odwołania Spółka wskazała na fakt zatrudnienia w Zakładzie w W. pracowników - mieszkańców W., a zatem miasta szczególnie dotkniętego bezrobociem. Zdaniem strony w sprawie występuje zarówno przesłanka ważnego interesu podatnika jak i przesłanka interesu publicznego. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że organ gminy prawidłowo przeprowadził postępowanie podatkowe, zebrał obszerny materiał dowodowy z zastosowaniem przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wywodziło, że Ulga podatkowa w postaci umarzania zaległości podatkowych stanowi wyjątek od zasady powszechności opodatkowania. Udzielenie tej ulgi, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej oparte jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oznacza to, iż kognicja organu odwoławczego ograniczona jest do sprawdzenia prawidłowości przeprowadzonego postępowania przez organ I instancji i poprawności ustaleń tego organu oraz poprawności wnioskowania. Kolegium wskazało, że aby organ mógł umorzyć zaległości podatkowe musi wystąpić przesłanka ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego. Ważny interes podatnika występuje- zdaniem Kolegium- wówczas, gdy z powodu nadzwyczajnych zdarzeń, niezależnych od podatnika nie jest on w stanie zapłacić istniejących zaległości podatkowych. Kolegium podkreśliło wymóg wyjątkowość sytuacji. Trudna sytuacja finansowa Spółki nie należy natomiast – zdaniem Kolegium - do wyjątkowych i nie odbiega od sytuacji innych podmiotów gospodarczych, które mimo to należycie wywiązuje się z obowiązku płacenia podatków. Omawiana przesłanka sprowadza się także do tak trudnej sytuacji finansowej, iż zagraża ona bytowi prawnemu podatnika. Z akt sprawy nie wynika – zdaniem Kolegium -by sytuacja finansowa Spółki była krytyczna. Kolegium wywodziło także, że Strona nie wykazała także istnienia w sprawie istnienia przesłanki ważnego interesu publicznego. Wprawdzie Spółka podniosła, iż nie udzielenie wnioskowanej ulgi podatkowej może wpłynąć na zmniejszenie poziomu zatrudnienia, jednak nie poparto tego żadnymi wyliczeniami, których zasadność można by skontrolować. W skardze na powyższą decyzje podatnik zarzucił naruszenie art. 67 Ordynacji Podatkowej przez nieuwzględnienie ważnego interesu podatnika i interesu społecznego. Skarżący wywodził, że jego sytuacje jest wyjątkowa, ponieważ wysokość straty z działalności gospodarczej jest większa niż przeciętna, a jej wysokość przewyższa sumę kapitału zapasowego i rezerwowego oraz połowę kapitału zakładowego. W tej sytuacji, zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu Spółek Handlowych, zarząd jest obowiązany niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki. Zdaniem skarżącego przepis wskazuje, że sytuacja finansowa Spółki jest krytyczna, a jej byt zagrożony, co wskazuje na istnienie ważnego interesu przemawiającego za udzieleniem ulgi. Za udzieleniem ulgi przemawia też – zdaniem skarżącego interes publiczny polegający na ochronie miejsc pracy na terenie objętym wysokim bezrobociem. Zdaniem skarżącego nie przedstawiono wyliczeń w tym zakresie, gdyż nie można ich zobrazować i jednoznacznie wyliczyć - ile dokładnie osób straci pracę. Wskazywał jednocześnie, że nabył majątek będący przedmiotem opodatkowania od syndyka masy upadłości. W wyniku nabycia majątku po upadłym przedsiębiorstwie B S.A. uchronił przed zasiłkiem dla bezrobotnych około 300 osób. Tak więc kupno od syndyka majątku upadłego przedsiębiorstwa i zatrudnienia jego byłych pracowników spowodowało iż Skarb Państwa nie wypłacał około 300 pracownikom zasiłków dla bezrobotnych a następnie zasiłków z pomocy społecznej. Konkludując - utrzymanie dotychczasowych miejsc pracy (z perspektywą zwiększenia ich liczby) stanowi – zdaniem podatnika- ważny interes publiczny, będący przesłanką zastosowania umorzenia podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a ponadto wskazało, że w myśl obowiązującego do 31 grudnia 2003r art. 233 § 3 Ordynacji podatkowej w sprawach należących do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego organ odwoławczy nie jest uprawniony do badania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, jeżeli przepisy prawa pozostawiają sposób jej rozstrzygnięcia uznaniu organu samorządowego. Kontroli Kolegium podlega więc jedynie poprawność postępowania dowodowego oraz wynikających z tego postępowania wniosków i konkluzji. Organ II instancji bada czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, tj. zbadaniem sytuacji finansowej strony oraz okoliczności, które na tę sytuacje miały wpływ. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że organ podatkowy rozpatrując wniosek o umorzenie podatku musi wziąć pod uwagę całokształt okoliczności i sytuacji występujących w gminie, bowiem ciąży na nim obowiązek realizacji zadań wynikający z ustawy o samorządzie gminnym. W ocenie Kolegium, organ podatkowy pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy, który pozwolił mu na obiektywną ocenę, czy w sprawie wstąpiły przesłanki do udzielenia wnioskowanej ulgi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W sprawie bowiem zaistniały podstawy wymienione w art. 145 § 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, w szczególności wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jest poza sporem, że kluczowe znaczenie dla każdego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Przypomnieć w związku z tym trzeba, że zgodnie z treścią art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami) w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Przepis wyraża zasadę prawdy obiektywnej, będącej bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Trzeba zaś pamiętać, że zasady ogólne postępowania podatkowego są integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, przy czym, jak podkreślono w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 Ordynacji podatkowej ( dawniej art. 7 K.p.a.) jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 1982 roku, sygn. akt I SA 258/82, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 1982, nr 1, poz. 54; por. również J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Polskie postępowanie administracyjne, Warszawa 1993, str. 126). Wykładnia ta, dotycząca art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, bez wątpienia zachowuje swoją aktualność także w świetle regulacji zawartej w art. 122 Ordynacji podatkowej. Odnosząc dotychczasowe spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że zdaniem Sądu, organy podatkowe obu instancji nie uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy powołanego przepisu. W szczególności nie wyjaśniły w sposób dostateczny istnienia przesłanki interesu publicznego na który powołała się strona. Jak wywodzi w swojej decyzji samorządowe Kolegium Odwoławcze strona nie przedstawiła dokumentów i wyliczeń z których wynikałoby, że wnioskowana ulga może służyć ochronie miejsc pracy. Jednakże, w toku postępowania strona nie była do przedstawienia takich danych i dokumentów wzywana. Prowadzenie postępowania w sprawie ulgi na wniosek podatnika nie uchyla ciążącego na organach podatkowych na mocy art. 122 i 187 Ordynacji Podatkowej obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Tymczasem organ I instancji ograniczył się do zbadania istnienia przesłanki " ważnego interesu podatnika" i w tym celu zebrał dowody dotyczące jego sytuacji ekonomicznej i otrzymywanej pomocy publicznej. Zaniedbał natomiast prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego co do innych podnoszonych przez wnioskodawcę okoliczności. W tej sytuacji przedwczesne było zawarte w decyzji stwierdzenie, że Pojęcie interesu publicznego nie ma stałej treści, co wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia wartości, jakie kryć się mogą pod tym pojęciem. ( wyrok NSA z 26.09.2002 sygn. akt III SA 659/01 ONSA 2003/3/105). W każdym przypadku rozpatrywania wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowych organ podatkowy musi dokonać oceny wskazanych przez podatnika czy ustalonych w toku postępowania okoliczności, czy mogą być uznane i stanowiące o "ważnym interesie podatnika" czy "interesie publicznym", który uzasadnia rezygnację z wierzytelności podatkowej, jaką jest należny podatek dla Skarbu Państwa. (wyrok NSA O/Z w Szczecinie z 24.04.2002 sygn. akt SA/Sz 2272/00 LEX nr 78301) Organ II instancji dostrzegając braki materiału dowodowego w tej części winien – kierując się brzmieniem art. 233 § 3 Ordynacji Podatkowej. Wskazać przy tym należy iż przepis ten nie wyłącza prowadzenia przez organ II instancji postępowania wyjaśniającego oraz badania prawidłowości ustaleń faktycznych organ gminy, wyłącza jedynie wkraczanie w dziedzinę "uznania administracyjnego" w tych przypadkach kiedy niewadliwie ustalony jest stan faktyczny. W niniejszej zaś sprawie to zarzut nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego był jedna z podstaw odwołania. Reasumując, na naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy organy wydały decyzje niezgodne z prawem. Zaistniały, zatem przesłanki wymienione w art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające usunięcie zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Ponieważ decyzji o udzieleniu ulgi nie jest decyzją która mogłaby być wykonywana sąd odstąpił o orzekania w tym przedmiocie. Uwzględnienie skargi zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny do zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania (art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). W tej sprawie poniesione przez skarżących koszty odpowiadały wysokości wpisu od skargi i kosztów zastępstwa procesowego. Wobec nie określenia innej wysokości kosztów zastępstwa, Sąd zasądził je w wysokości minimalnej, wynikającej z § 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z dnia 15 grudnia 2003 r.)