I SA/Wr 2/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za luty 2007 r. oraz zabezpieczenia tej kwoty wraz z odsetkami postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł (sto złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w skardze A. S. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. W przesłanym na wezwanie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że jego żądanie dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że z uwagi na dochody jego oraz jego żony, z których utrzymuje dwoje dzieci w wieku szkolnym, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Poinformował, że jego żona od dnia 1 stycznia 2009 r. straciła pracę. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący mieszka z rodziną w lokalu o powierzchni 64 m-, będącym własnością jego syna, oraz uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.853 zł (brutto). W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji w zakresie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strona przesłała kserokopie zeznania wnioskodawcy i jego żony o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007, informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od dnia 7 sierpnia do dnia 31 grudnia 2008 r., dowody dokonywania wpłat na rachunek bankowy, zestawienie operacji na rachunku bankowym wnioskodawcy za okres od dnia 11 stycznia do dnia 11 lutego 2009 r. oraz dowody ponoszenia wydatków na polisę ubezpieczenia odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego (449 zł), zakup węgla (1.370 zł), kotła c. o. (1.640 zł), zapłatę raty kredytu (470 zł) oraz regulowanie bieżących kosztów utrzymania według zestawienia przedstawionego w piśmie procesowym z dnia 11 lutego 2009 r. Z dokumentów tych wynika, że w roku 2007 skarżący oraz jego żona uzyskali dochód w kwocie 24.848,76 zł (brutto), przy czym A. S. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 777.323,85 zł, których uzyskanie obciążały koszty w kwocie 770.903,30 zł, natomiast w ww. okresie roku 2008 r. skarżący uzyskał dochód w kwocie 7.409 zł. Z wyliczeń skarżącego wynika, że bieżące wydatki jego rodziny wyniosły w listopadzie i grudniu 2008 r. odpowiednio 930,95 zł i 1.273,21 zł, w styczniu i lutym 2009 r. odpowiednio 1.168,73 zł i 1.293,05 zł, a ponoszone były z wynagrodzenia za pracę, odprawy jego żony oraz kredytu zaciągniętego w roku 2008. Wnioskodawca podał także, że posiada dwa samochody: ciężarowy marki MERCEDES 307D z 1985 r., o wartości ok. 4.000 zł, objęty zabezpieczeniem skarbowym, oraz osobowy marki Ford Eskort z 1997 r. o wartości ok. 1.500 zł. Wskazał także na problemy ze zdrowiem jego żony. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach wszczętych ze skargi A. S., zarejestrowanych odpowiednio pod sygn. akt I SA/Wr 2/09, I SA/Wr 3/09, I SA/Wr 4/09 oraz I SA/Wr 5/09 oraz I SA/Wr 6/09, wyznaczono wpis sądowy od skarg w łącznej kwocie 2.500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych oraz czynności profesjonalnego zastępcy procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego adwokata oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, uznać trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków celem poniesienia opłat sądowych oraz opłacenia profesjonalnego zastępcy procesowego. Za odmową przyznania w sprawie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że skarżący mimo posiadania skromnych środków finansowych na utrzymanie czteroosobowej dokonuje znacznych, w porównaniu z uzyskiwanym - wedle oświadczenia - dochodem, zakupów inwestycyjnych (zakup kotła), reguluje swoje zobowiązania względem banku (spłata rat kredytu), a dodatkowo opłacił polisę ubezpieczenia samochodu. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania we wszystkich sprawach zainicjowanych skargami A. S. stanowi wpis od skargi wynoszący łącznie 2.500 zł, i obecne, wykazane możliwości finansowe strony oraz jej sytuację życiową (utrzymywanie bezrobotnej żony oraz dwojga dzieci), stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 100 zł. Jak wynika ze wskazanych przez stronę skarżącą okoliczności jest ona bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić w niniejszej sprawie tytułem należnej opłaty sądowej od skargi kwotę 100 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Reasumując, podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada źródła dochodu, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać bowiem należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.). Na marginesie należy wskazać, że odmowa przyznania stronie pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie ogranicza jej prawa do sądu, albowiem Sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.