I SA/Wr 2010/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu pełnomocnika z urzędu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r. o odmowie przyznanie w sprawie ze skargi C.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r., I SA/Wr 2010/15, i przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adw. F. B. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu łączną kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240,00 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z VAT w kwocie 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100). Postanowieniem z dnia 12 lutego 2016 r., przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na tej podstawie, po wystąpieniu do Okręgowej Rady Adwokackiej we W., na pełnomocnika C. W. została wyznaczona adw. F. B., która została poinformowana o wyznaczeniu pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawczyni zapoznała się ze sprawą w dniu 11 kwietnia 2016 r., a 12 maja 2016 r., po powzięciu informacji od Sądu o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, skierowała pismo do skarżącego celem jej omówienia. Następnie złożyła do akt sprawy kopię koperty zaadresowanej na skarżącego z adnotacją, że adresat nie żyje. W wyniku czynności podjętych przez Sąd ustalone zostało, że skarżący zmarł w dniu 17 marca 2016 r. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2016 r. Sąd umorzył postępowanie sądowe. Pełnomocnik, w związku z otrzymaniem odpisu ww. orzeczenia, wniosła o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił pełnomocnikowi z urzędu przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Referendarz wskazał, że w niniejszej sprawie prawo pomocy i udzielone w jego ramach pełnomocnictwo wygasły z dniem 17 marca 2016 r. Ustanowiona pełnomocnikiem z urzędu adwokat powzięła widomość o jej wyznaczeniu pismem datowanym na 1 kwietnia 2016 r. W ocenie referendarza, pełnomocnik z urzędu działała bez umocowania i nie udzieliła pomocy prawnej, za którą można by przyznać wynagrodzenie. W sprzeciwie pełnomocnik z urzędu wniosła o zmianę postanowienia referendarza i przyznanie jej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Wskazała, że niezwłocznie po uzyskaniu informacji zapoznała się z aktami sprawy w Sądzie. Kontakt ze skarżącym podjęła natomiast na skutek zawiadomienia Sądu o rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym. Oprócz tego pełnomocnika podniosła, że mimo śmierci skarżącego była ona uprawniona do działania w sprawie, aż do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Dodatkowo wskazała, że po uzyskaniu informacji o śmierci strony niezwłocznie zawiadomiła o tym fakcie Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że wniosek pełnomocnika z urzędu był zasadny. Sąd zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że prawo pomocy wygasa wraz ze śmiercią wnioskodawcy. Stanowi o tym wyraźnie art. 251 p.p.s.a. W opinii Sądu, nie oznacza to jednak, że pełnomocnikowi wyznaczonemu nie przysługuje wynagrodzenie za podjęte czynności. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 43 p.p.s.a.: "W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania". W opinii Sądu, regulacja ta niewątpliwie ma także zastosowanie wobec pełnomocnika z urzędu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle art. 96 k.p.c., zawierającego analogiczną treść jak art. 43 p.p.s.a., przyjmuje się, że przepis ten pozwala na podejmowanie wyłącznie niezbędnych czynności procesowych, które mają nie tylko powodować, ale wręcz wyraźnie i bezpośrednio zmierzać jedynie do zawieszenia postępowania (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 1997 r., II CKN 287/97, LEX nr 50594; podobnie w wyroku SN z dnia 11 grudnia 2001 r., II UKN 657/00, OSNP 2003, nr 18, poz. 448). W postanowieniu z dnia 6 sierpnia 1975 r., II CZ 114/75, OSNC 1976, nr 7–8, poz. 165, z glosą S. Dalki, OSP 1977, z. 7–8, s. 131) Sąd Najwyższy do takich niezbędnych czynności procesowych zmierzających do zawieszenia postępowania zaliczył złożenie zażalenia na postanowienie, którym sąd, zamiast zawiesić – błędnie umorzył postępowanie. W efekcie należało uznać, że mimo śmierci skarżącego pełnomocnik z urzędu był obowiązany nadal działać aż do zawieszenie postępowania lub ewentualnego umorzenia postępowania. Błędnie zatem przyjął referendarz sądowy, że pełnomocnik z urzędu działał bez umocowania w sprawie. Co do kosztów pomocy prawnej Sąd przychyla się do stanowiska wnioskodawczyni, że czynności podjęte przez nią uzasadniają przyznanie jej wynagrodzenia. Trzeba bowiem zauważyć, że pełnomocnik działała aktywnie w sprawie. Zapoznała się z aktami sprawy. Dzięki także pełnomocnikowi Sąd powziął informację o śmierci strony. Wnioskodawczyni zapobiegła zatem nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Zwłaszcza, że w rozpatrywanej sprawie Sąd miał rozpatrzyć skargę skarżącego na posiedzeniu niejawnym. Dodatkowo Sąd pragnie zauważyć, że za przyznaniem wynagrodzenia przemawiają także względy słusznościowe. Pełnomocnik z urzędu został bowiem wyznaczony dopiero po śmierci skarżącego. O śmierci strony nie wiedział zarówno Sąd, jak i Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczająca pełnomocnika. Zwłaszcza, że art. 43 p.p.s.a. zobowiązywał pełnomocnika z urzędu do działania w sprawie. W takim przypadku trudno uznać, że wniosek o wynagrodzenie był bezpodstawny. W tym stanie rzeczy, Sąd postanowił zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 październik 2016 r. i przyznać wynagrodzenie adwokatowi zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. Z uwagi na to, że sprawa została wszczęta przed dniem 1 stycznia 2016 r. Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z urzędu na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).