I SA/Wr 202/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej i umorzenia odsetek za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu nie podając na urzędowym formularzu wniosku żadnych informacji i powołując się jedynie na zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, wnioskodawca przytoczył stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich co do jawności takich danych włączanych do akt sądowych. Nie zostały udostępnione jakiekolwiek wymagane informacje. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Tymczasem wnioskodawca nie udostępnił jakichkolwiek danych, które pozwoliłyby na ustalenie okoliczności kształtujących jego możliwości płatnicze, a w dalszej kolejności dokonanie oceny, czy i w jakim stopniu wnioskodawca jest w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów swego udziału w sprawie. Wprawdzie na urzędowym formularzu wniosku powołana została zaskarżona w sprawie decyzja dotycząca ulgi podatkowej, jednak dane wynikające z tej decyzji oparte są na informacjach podanych przez wnioskodawcę w postępowaniu podatkowym w 2016 r. W związku z tym nie mogły być one brane pod uwagę przy ocenie aktualnej jego sytuacji. Nadto, dane te również byłyby niewystarczające. W piśmie będącym odpowiedzią na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wnioskodawca powołał stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, który powziął w wątpliwość prawidłową ochronę prywatnych danych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniach sądowych z uwagi na jawność akt sądowych. Jednocześnie jednak nie podważał zasadności przepisów ustawowych przewidujących wymóg wykazania przez wnioskodawcę informacji dotyczących jego stanu finansowego. Zwrócić należy uwagę, że przytoczone przez skarżącego poglądy są postulatami, które mogą w przyszłości wpłynąć na zmianę przepisów prawnych regulujących zasady biurowości w sądach. Nie jest jednak rolą referendarza rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy ocena przepisów obowiązujących, które regulują jawność akt sądowych. Na marginesie tylko zaznaczyć trzeba, że jawność ta nie jest nieograniczona. Dostęp do akt sądowych mają wyłącznie strony i uczestnicy postępowania. W niniejszej sprawie uczestnicy postępowania nie występują – zatem dostęp do akt sądowych może mieć tylko skarżący i organ administracyjny. Wnioskodawca, zasłaniając się obawą przed jawnością akt sądowych nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. Tym samym referendarz zobligowany był uznać wniosek jako nieuzasadniony. W związku z tym postanowił jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.