I SA/Wr 2021/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. O. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że zawiesił działalność gospodarczą i obecnie nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku ruchomego, akcji, obligacji i oszczędności gotówkowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem w mieszkaniu "własnościowym" o powierzchni 33 m², a źródłem jego utrzymania jest dochód jego żony z działalności gospodarczej w kwocie 3.500 zł miesięcznie (brutto). Jako miesięczne wydatki tego gospodarstwa domowego skarżący wskazał kwotę czynszu – około 300 zł, opłaty za gaz - 200 zł, opłaty za prąd – 220 zł, opłaty za telefon i internet – 400 zł, opłatę za "kablówkę" – 60 zł, ratę spłaty kredytu - 550 zł oraz wydatki na żywność – ok. 2.500 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył dokumenty, z których wynika, że w latach 2012 i 2013 uzyskał przychód ewidencjonowany z działalności prowadzonej na własne nazwisko w kwocie odpowiednio 321.826,60 zł i 60.997,16 zł, jego żona w roku 2013 r. uzyskała dochód w kwocie 22.901,97 zł (przy przychodzie w kwocie 138.046,81zł), w maju, czerwcu i lipcu 2014 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości 15.729 zł, 17.791 zł i 11.916 zł, i nabyła towary i usługi o wartości 7.600 zł, 6.409 zł i 4.915 zł. Zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi na wyżej oznaczone postanowienie w kwocie 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowi swoistą formę wyręczania z obowiązku ich ponoszenia i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym kosztem sądowym, który wnioskodawca musi ponieść w celu doprowadzenia do rozpoznania jego skargi, jest wpis sądowy od tego środka zaskarżenia. Dlatego ocenie pod kątem spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych jest jego zdolność poniesienia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że M. O. nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej i rodzinnej ziściła się przesłanka do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wprawdzie utrzymanie trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącego zapewnia – wedle oświadczenia wnioskodawcy – tylko dochód jego żony w kwocie 3.500 zł miesięcznie (brutto), to jednak na podstawie danych wynikających z akt sprawy (również oświadczenia wnioskodawcy) uzasadnione jest stwierdzenie, że gospodarstwo to posiada dodatkowe źródła pozyskiwania środków na swoje miesięczne utrzymanie, które pochłania kwotę 4.230 zł. Oznacza to, że skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że nie posiada możliwości wygospodarowania, w ramach jego zasobów majątkowych, kwoty 100 zł bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło jego przychodów. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania M. O. prawa pomocy.