I SA/Wr 2030/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi "A" w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania wskazała, że z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności nie posiada środków finansowych. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału spółki wynosi 154.252,29 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy 1.031.359,04 zł. Stan jej rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 706,36 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że w roku 2013 r. poniosła stratę w kwocie 39.216,37 zł przy przychodach w kwocie 7.528.228,25 zł, w kwietniu, maju i czerwcu 2015 r. nie dokonała dostawy towarów i nie świadczyła usług, ani nie nabyła towarów i usług. Na dzień 30 czerwca 2015 r. w kasie i na rachunkach strony znajdowała się kwota 128.685,09 zł, natomiast w ramach prowadzonej działalności poniosła stratę w kwocie 27.578,31 zł. Wnioskująca strona przesłała do akt sprawy wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od dnia 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2015 r., z którego wynika, że spółka opłaca usługi radcy prawnego (przelew z dnia 14 maja 2015 r. w kwocie 369 zł) oraz "B" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. (przelew z dnia 21 maja 2015 r. w kwocie 3.338 zł) oraz, że jej likwidator w dniu 10 kwietnia 2015 r. wypłacił z tego rachunku bankowego kwotę 10.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r., Dz. U. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 1) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika) stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw i sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Zdaniem referendarza sądowego koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania względem pracowników, kontrahentów i budżetu państwa. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Nadto, w stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej. Prawo pomocy, finansowane ze środków budżetu państwa, ma bowiem umożliwić ochronę swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Kolejno wskazać należy, iż użyte w przytoczonym art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, na brak których powołała się strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem "środków" w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane rezerwy i realizowane inwestycje. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, referendarz sądowy stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Wprawdzie strona skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, ale stan ten nie pozbawił jej zdolności wygospodarowania środków na ponoszenie kosztów tej działalności, w tym kosztów obsługi prawnej świadczone przez dwa podmioty. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również fakt posiadania przez wnioskującą stronę na rachunkach bankowych oraz w kasie kwoty 128.685,09 zł i to mimo straty poniesionej w ramach jej bieżącej działalności, straty za rok 2013 oraz braku przychodów w kwietniu, maju i czerwcu 2015 r. Kwota ta jest wystarczająca do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Wyklucza zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stosownie w związku ze stwierdzeniem spełnienia warunku określonego w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postepowania W odniesieniu do wniosku skarżącej spółki o ustanowienie radcy prawnego z urzędu referendarz sądowy stwierdził, iż w sprawie istnieje przesłanka wykluczająca uwzględnienie tego żądania, określona w art. 246 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nie ustanowionym na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z radcą prawnym i doradcą podatkowym z wyboru. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.