I SA/Wr 208/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprawy ze skargi W. spółki z o.o. z siedzibą we W. na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-F. w przedmiocie wykreślenia podatnika z rejestru jako podatnika VAT postanawia I. podjąć z urzędu zawieszone postępowanie sądowe, II. umorzyć postępowanie sądowe. W dniu 27 stycznia 20-17 r. W. spółka z o.o. z siedziba we W. (dalej: spółka, skarżąca) wniosła skargę na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław F. (dalej: organ) polegającą na wykreśleniu spółki z rejestru podatników VAT. Na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. ujawniono złożone osobiście w tym samym dniu pismo prokurenta spółki (k. 92 akt sądowych), w którym podano, że w dniu 2 sierpnia 2017 r. jedyny członek zarządu spółki, będący jednocześnie jej jedynym wspólnikiem, złożył rezygnację. W związku z tym faktem prokurent wniósł o odroczenie rozprawy i wyznaczenie przez tut. Sąd kuratora. Po potwierdzeniu informacji podanej przez prokurenta (na podstawie odpisu KRA, k. 100 akt sądowych), tut. Sąd postanowieniem z 19 lutego 2018 r. na podstawie art. 128 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo po stępowaniu przed sadami administracyjnymi zawiesił postepowanie sądowoadministracyjne wskazując, w uzasadnieniu na obligatoryjność zawieszenia postępowania oraz brak uprawnienia tut. Sądu do wyznaczenia dla skarżącej kuratora. Na skutek powzięcia informacji, że wobec spółki wszczęta została procedura rozwiązania bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego (Monitor Sądowy i Gospodarczy nr [...] ([...]), pozycja [...] – kserokopia k. 125 akt sądowych) pismami z dnia 29 stycznia 2019 r., 6 marca 2019 r., 24 maja 2019 r., 27 sierpnia 2019 r. i 7 maja 2020 r. tut. Sąd zwracał się do Sądu Rejestrowego (Sąd Rejonowy dla Wrocławia f. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego rejestru Sądowego) o informację, na jaki etapie znajduje się postępowanie o rozwiązanie spółki. Za pismem z 23 kwietnia 2019 r. Sąd Rejestrowy przesłał do akt sądowych postanowienie z 22 lutego 2018 r. o sygn. akt [...] o wszczęciu z urzędu postępowania o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postepowania likwidacyjnego (k. 135 akt sądowych). Następnie, pismem z 6 czerwca 2019 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości Departament Informatyzacji i Rejestrów Sądowych Centralna Informacja o Zastawach Rejestrowych, Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych o informację dotyczącą spółki. Pismem z 18 maja 2020 r. Sąd Rejestrowy poinformował tut. Sąd, że postanowieniem z 22 listopada 2020 r. o sygn. akt [...] umorzono postępowanie w związku z ustanowieniem w dniu 18 lipca 2018 r. kuratora w osobie R. P. celem pełnienia funkcji pełnomocnika ogólnego spółki w rozumieniu art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej w tych postępowaniach. Za pismem z 8 czerwca 2020 r. Sąd Rejestrowy przesłał tut. Sądowi odpis postanowienia o ustanowieniu kuratora (postanowienie z 18 lipca 2018 r., sygn. akt [...] – k. 156 akt sądowych). Z tej przyczyny postanowieniem z 22 listopada 2019 r. Postanowienie z 22 listopada 2019 r. o umorzeniu postępowania z urzędu o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego (kserokopia k. 165 akt sądowych) zostało przesłane wyłącznie do akt sprawy o sygn. I SA/Wr 400/17 – mimo wniosku tut. Sądu z 29 maja 2020 r. (k. 153 akt sądowych). Wobec niepowołania zarządu spółki, pomimo działań Sądu Rejestrowego i braku uprawnień kuratora do działania kuratora także w postępowaniu sądowoadministracyjnym tut. Sąd na podstawie art. 31 § 1 zdanie pierwsze i art. 127 § 3 p.p.s.a. (w wezwaniu omyłkowo jako podstawę prawną przytoczono art. 58 § 2 p.p.s.a.) pismem z 29 czerwca 2020 r. wezwał spółkę do uzupełnienia braków w organie reprezentującym skarżącą, w terminie 2 miesięcy od otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 16 lipca 2020 r. w trybie art. 73 p.p.s.a.. Przesyłka ww., awizowana w dniach 2 i 10 lipca 2020 r., została pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia (k. 162 akt sądowych). Z jawnego Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że spółka nie uzupełniła braków w organie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania – art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 31 p.p.s.a, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego (§ 1). Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie (§ 3). W sprawie, po skutecznym wniesieniu skargi do tut. Sądu, jedyny członek zarządu spółki zrezygnował z pełnionej funkcji. Skutkiem tej rezygnacji skarżąca utraciła organ uprawniony do reprezentacji. W tym stanie rzeczy Sąd zawiesił postepowanie na podstawie art. 128 § 1 pkt 2 p.p.s.a celem umożliwienia stronie uzupełnienia braków w składzie zarządu. Wobec spółki toczyły się dwa postępowania: postanowieniem Sądu Rejestrowego z 18 lipca 2018 r. ustanowiony został kurator, lecz wyłącznie na podstawie art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej ze ściśle określonym zakresem działania: "celem reprezentowania spółki W. spółki z o.o. w prowadzonym postępowaniu z zakresu procedury kontroli podatkowej oraz postepowaniu podatkowym oraz celem pełnienia funkcji pełnomocnika ogólnego w rozumieniu art. 138d § 2 ordynacji podatkowej w tych postępowaniach." Z dostępnych jawnie wpisów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym wynika, że wpis w KRS o ustanowieniu kuratora R. P. został wykreślony (MSiG nr [...], [...] kwietnia 2021 r.). Wzmiankę tę zawiera także odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców KRS (wydruk, k. 168 akt sądowych). Ponadto, Sąd Rejestrowy wszczął z urzędu względem spółki postępowanie o rozwiązanie bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego (postanowienie z 22 lutego 2018 r., k. 135 akt sądowych), które umorzył postanowieniem z 26 listopada 2019 r. (k. 165 akt sądowych). W tym stanie rzeczy Sąd wezwał spółkę do uzupełnienia braków w organie – zarządzie spółki – wyznaczając w tym celu termin 2 miesięcy. Pisma tego spółka nie podjęła. Z aktualnego odpisu pełnego Rejestru Przedsiębiorców KRS wynika natomiast, że spółka nadal nie ma organu uprawnionego do reprezentacji podmiotu (k. 167 akt sądowych). Sąd dostrzega, że spółka posiada prokurenta samoistnego, tj. W. P., który złożył skargę w imieniu spółki. Prokura samoistna nie może jednak zastąpić organu spółki, ten bowiem warunkuje zdolność procesową strony. Trzeba podkreślić, że Sąd Rejestrowy z pism tut. Sądu z dnia 29 stycznia 2019 r., 6 marca 2019 r., 24 maja 2019 r., 27 sierpnia 2019 r. i 7 maja 2020 r. powziął wiedzę, że wobec spółki toczy się postępowanie sądowoadministracyjne. Zgodnie z art. 42 k.c. jeżeli osoba prawna nie może być reprezentowana lub prowadzić swoich spraw ze względu na brak organu albo brak w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator podlega nadzorowi sądu, który go ustanowił. Jak już to Sąd wskazał, organ podatkowy występując do Sądu Rejestrowego wniósł o ustanowienie kuratora wyłącznie w zakresie art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej i taki też zakres reprezentacji został ustalony postanowieniem Sądu Rejestrowego z 18 lipca 2018 r. Sąd Rejestrowy wyraźnie podkreślił, że spółka na dzień wydania tego orzeczenia nie miała organu uprawnionego do prowadzenia swoich spraw/ reprezentacji. Prawo organu podatkowego do wystąpienia w trybie art. 138d Ordynacji podatkowej upoważnia go do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c., co wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2014 r. III CZP 101/14. Z prawa tego organ podatkowy nie skorzystał. Sąd Rejestrowy nie wszczął postępowania przymuszającego w trybie art. 24 ust. 1a ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2019 r., poz. 1500 ze zm.; dalej ustawa o KRS) w celu wykazania, że organ uprawniony do reprezentacji został powołany lub wybrany albo że braki w jego składzie zostały usunięte. Podjął natomiast bardziej radykalny środek – wszczął postępowanie o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, które jednak umorzył. Tut. Sądowi nie jest znane uzasadnienie postanowienia o umorzeniu postępowania w tej sprawie (choć tut. Sąd występował o jego ujawnienie). Nie mniej z przepisów ustawy o KRS – art. 25d ust. 3 ustawy o KRS wynika, że sąd rejestrowy umarza postępowanie o rozwiązanie podmiotu wpisanego do Rejestru bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego w przypadku ustalenia, że podmiot ten posiada zbywalny majątek lub faktycznie prowadzi działalność, albo w przypadku gdy poweźmie wiadomość, iż zachodzą inne istotne okoliczności przemawiające przeciwko rozwiązaniu tego podmiotu bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, w tym w szczególności uzasadnione interesem wierzyciela. Sąd Rejestrowy nie uznał też za wskazane wszcząć z urzędu postępowania z art. 603 k.p.c. w celu ustanowienia dla skarżącej kuratora, nie dopatrując się przesłanek pozwalających na wszczęcie tego postępowania, tj. ważnego interesu społecznego lub bezpieczeństwa obrotu a brak jest możliwości powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Takiej przesłanki nie dostrzega także tut. Sąd. Okoliczności sprawy wskazują, że sprawa przed tut. Sądem toczy się ze skargi podatnika w jego interesie, a nie w ważnym interesie społecznym lub ze względu na bezpieczeństwo obrotu, a jedyny wspólnik spółki ma możliwość powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Okoliczność przeciwna nie wynika z akt sprawy. Nic nie wskazuje, że istnieje przeszkoda do podjęcia działań przez jedynego wspólnika spółki. Tut. Sąd nie miał zatem podstaw, by wystąpić do sądu opiekuńczego (w tym przypadku - rejestrowego) w trybie art. 31 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. o ustanowienie kuratora spółki. Pomimo upływu ponad 3 lat od rezygnacji jedynego członka zarządu z pełnionej funkcji (wykreślonego z KRS przez Sąd Rejestrowy postanowieniem [...] lutego 2018 r. o sygn. akt [...] – co wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejestrowego, k. 135 odwrót akt sądowych), spółka nie uzupełniła braku w składzie zarządu, nie powołała organu. Mając na uwadze dotychczasowy przebieg sprawy na podstawie art. 31 § 1 zdanie pierwsze i art. 127 § 2 3 p.p.s.a Sąd zdecydował o wyznaczeniu skarżącej 2-miesiecznego terminu do uzupełnienia braków w składzie organu uprawnionego do reprezentacji spółki, choć – jak wcześniej wskazano – w wezwaniu omyłkowo jako podstawę prawną przytoczono art. 58 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 31 § 1 i § 3 p.p.s.a. jeżeli braki (...) w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sad wyznaczy odpowiedni termin. (...) , a jeżeli nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postepowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny zwrot normatywny "stało się bezprzedmiotowe" użyty w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a oznacza, że chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postepowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy, postepowanie przed sadem administracyjnym staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjną. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (Wyrok NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 378/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). W sytuacji, w której pomimo wyżej opisanych postępowań przeprowadzonych przez Sąd rejestrowy, upływu ponad 3 lat od czasu zawieszenia postępowania w sprawie i dodatkowo wyznaczenia spółce 2-miesiecznego terminu do uzupełnienia organu spółki, nie podjęto działań mających na celu przywrócenie osobie prawnej należytej reprezentacji/obsady zarząd – nieuzupełnione braki w składzie organu uprawnionego do działania w imieniu skarżącej stanowią przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec nieusunięcia tych braków prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego stało się bezprzedmiotowe, zatem postanowienie o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. mieści się w granicach art. 31 § 3 in fine p.p.s.a.. Sąd ma bowiem obowiązek wydać je w sytuacji, w której strona pomimo wezwania nie uzupełniła braków w składzie organu (tak np. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10; postanowienie WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1209/16; postanowienie WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 5/17 – dostępne w CBOSA). Zniesienie postępowania w zakresie, w jakim postępowanie było dotknięte brakami (art. 31 § 3 p.p.s.a.) nie jest konieczne, bowiem w chwili powzięcia informacji o braku organu spółki uprawnionego do reprezentacji w sprawie – postępowanie się nie toczyło. Z tych względów, Sąd w punkcie I postanowienia na podstawie art. 128 § 1 p.p.s.a. podjął z urzędu zawieszone postępowanie i w punkcie II postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 oraz art. 31 § 3 p.p.s.a. – umorzył postępowanie sądowadministracyjne jako bezprzedmiotowe.