I SA/Wr 2088/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest właścicielem domu o powierzchni 90 m², mieszkania o powierzchni 80 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 4,5 ha, będącej podlegającym "zalesieniu" "ugorem" oraz zakłady produkcyjnego. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przesłał dokumenty z których wynika, że do jego miesięcznych wydatków zalicza on kwotę 1.848,38 zł z tytułu rat spłaty kredytów w łącznej kwocie 74.000 zł, opłaty domowe ("woda, energia itp."), wydatki na żywność w kwocie 2.000 zł, na lekarstwa w kwocie 1.500 zł oraz inne wydatki osobiste w kwocie 1.000 zł, które finansuje z dochodów "zakładu" oraz z zasiłku chorobowego, nie posiada żadnych rachunków bankowych i posiada samochód ciężarowy marki Mercedes o samochód osobowy marki Polonez, które wykorzystuje w "zakładzie". W roku 2013 skarżący osiągnął dochód w łącznej kwocie 16.936,01 zł, w tym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 3.542,57 zł przy przychodzie z tego źródła w kwocie 1.349.190,34 zł, natomiast w październiku, listopadzie i grudniu 2014 r. dokonał dostawy towaru i świadczył usługi o wartości odpowiednio 182.892,54 zł, 159.404, 01 zł i 140.060,22 zł. W treści pism procesowych z dnia 2 i 29 grudnia 2014 r. wnioskodawca wskazał na swój stan zdrowia, który – wedle jego oświadczenia - uniemożliwia mu normalnie funkcjonować. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz usta-nowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Natomiast istotą prawa pomocy w zakresie ustanowenia z urzędu radcy prawnego jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań, w tym kredytów, nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i sta-tusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby prze-niesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożno-ści ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powo-łanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie do-świadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badając sytuację materialną i życiową strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pod kątem spełnienia przez nią wymogów uwzględnienia jej żądania pod uwagę brana jest nie tylko kwota pieniężna posiadana przez nią na utrzymanie, ale również majątek strony, który w drodze wykorzystania lub sprzedaży może być źródłem pozyskiwania kwot pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Za odmową przyznania stronie prawa pomocy przemawia, po pierwsze, to, że nie sposób przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, pomimo, iż dochód ten w zestawieniu z jej zobowiązaniami jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po drugie, powstrzymanie się przez wnioskującą stronę od odpłatnego zbycia któregoś ze składników jej majątku ponad te składniki, przy pomocy których realizuje swoje podstawowe potrzeby mieszkaniowe i życiowe, jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego oraz zachowanie stanu posiadania skarżącego – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich. Po trzecie, skala prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, wynikająca z wartości jego miesięcznego i rocznego przychodu z tego tytułu, pozwala na przyjęcie, że jest on w stanie wygospodarować kwotę konieczną do poniesienia kosztów postępowania sądowego w sprawie. Wniosek ten pozostaje aktualny również z uwzględnieniem stanu zdrowia skarżącego, który jak wynika z dokumentów przedstawionych do akt sprawy, nie doprowadził do zaprzestania ani zmniejszenia skali prowadzenia tej działalności gospodarczej przez skarżącego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania J. K. prawa pomocy.