I SA/Wr 21/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. i J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wskutek sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. przyznającego skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W sprawie, skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniali, że ich majątek (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna) uległ zniszczeniu na skutek zalania nieczystościami komunalnymi. Podnieśli, iż miesięcznie uzyskują z tytułu świadczeń emerytalno - rentowych dochód w łącznej wysokości 2.904,00 zł, z czego kwotę 2.300,00 zł przeznaczają na spłatę kredytów zaciągniętych na remont domu, zaś 370,00 zł na opłaty. Dodali, że pozostałą kwotę (około 300 zł) wydatkują na koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wnioskodawcy wskazali również na problemy zdrowotne J. J. (pierwsza grupa inwalidzka). Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, postanowieniem z 9 lutego 2008 r., przyznał stronie prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził referendarz, że w przypadku skarżących zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Od w/w postanowienia sprzeciw wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Argumentowało, że postanowienie referendarza narusza regulacje art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). Podniosło, iż uznając, że oświadczenie o stanie majątkowym złożone przez skarżących jest niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz wezwał stronę do dostarczenia dodatkowych oświadczeń i dowodów, na które to wezwanie nie odpowiedziano. Strona przeciwna wyraziła zdziwienie, iż mimo powyższego referendarz przyznał stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym. Autor sprzeciwu uzasadniał, że referendarz nie wykazał w uzasadnieniu postanowienia, iż w sprawie wystąpiła sytuacja wyjątkowa, uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Organ administracji zauważył także, iż zgodnie z treścią art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. Uznał organ, iż w niniejszej sprawie taka sytuacja niewątpliwie ma miejsce, co wynika bezpośrednio z akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, iż są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy Sąd uznał, iż skarżący nie wykazali, że nie są w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych oraz za wynajęcie adwokata. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W niniejszej sprawie skarżący nie odpowiedzieli na wezwanie Sądu i nie dostarczyli, pomimo iż byli do tego zobowiązani na mocy art. 255 p.p.s.a., informacji dotyczących ich stanu majątkowego i rzeczywistych możliwości płatniczych (dowodów zaświadczających o wysokości uzyskiwanych miesięcznie świadczeń emerytalno - rentowych; szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków, ze wskazaniem źródeł ich finansowania /dowodów opłat/; dowodów potwierdzających spłatę kredytów/pożyczek; wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych), uniemożliwiając w ten sposób Sądowi ocenę, czy w ich sytuacji zaistniały przesłanki dla przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. Sąd stwierdza, iż w sprawie strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja charakteryzuje się ubóstwem - a tylko taka sytuacja, co wskazano wyżej, może być podstawą dla przyznania prawa pomocy. Z wniosku wynika bowiem, że skarżący uzyskują dochody z emerytury/renty w łącznej kwocie 2.904,00 zł. Strona nie przedłożyła natomiast dowodów wskazujących, iż z w/w kwoty 2.300,00 zł przeznacza na spłatę kredytów zaciągniętych na odbudowę domu, który został zalany przez ścieki gminne. Nie wykazała także, że z uzyskiwanych dochodów (po spłacie kredytów, dokonaniu opłat) pozostaje jej 300,00 zł na utrzymanie gospodarstwa domowego. Wskazuje się, iż przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1510/07 i I SA/Wr 1797/07 (postanowieniami referendarza sądowego z 4 grudnia 2007 r. i 11 lutego 2008 r.) nie nakazuje każdego następnego wniosku rozpoznać w sposób dla wnioskodawcy pozytywny, gdyż sytuacja materialna strony mogła ulec poprawie. Abstrahując od powyższego Sąd zauważa, że na obecnym etapie postępowania skargowego przedwczesne jest stwierdzenie, iż wniesiona przez stronę skarga jest oczywiście niezasadna. W konsekwencji powyższego w sprawie nie będzie miała zastosowania regulacja art. 247 p.p.s.a. stanowiąca, iż prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, iż skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka", bez szczegółowej weryfikacji akt sprawy, nie ulega wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona (np. sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; skarga wniesiona została na rozstrzygnięcie, na które nie przysługuje; skarga kwalifikuje się do odrzucenia). W opinii Sądu, w niniejszej sprawie, taka sytuacja nie zaistniała. Reasumując należy stwierdzić, iż - w rozpoznawanej sprawie - odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Z uwagi na powyższe postanowiono jak w sentencji postanowienia.